Τι είναι η μετροφωνία;

xarispap

Νέο μέλος
#1
Γεια σας,

Επειδή είμαι καινούργιος στην βυζαντινή μουσική, πολλά πράγματα που διαβάζω στο forum μου φαίνονται άγνωστα και δεν μπορώ να τα κατανοήσω.

Συγκεκριμένα είδα πολλές φορές αναφορά στον όρο "μετροφωνία" και στον μάλλον αντίθετό του "παραδοσιακό τρόπο". Επίσης, και στην "ερμηνεία με πολλές αναλύσεις". Θα μπορούσε κάποιος να εξηγήσει τους όρους με γραπτά και ηχητικά παραδείγματα;

Σας ευχαριστώ πολύ.
 

xarispap

Νέο μέλος
#3
Ὅσον ἀφορᾶ στὸ πρῶτο σκέλος τοῦ προβληματισμοῦ, μία ὑποσυζήτηση μὲ ὀπτικοακουστικὸ ὑλικό: http://analogion.com/forum/showthread.php?p=202006#post202006
Σας ευχαριστώ για την απάντησή. Μπορείτε να εξηγήσετε λίγο παραπάνω τις δυο παρτιτούρες; Δεν βλέπω διαφορές εκτός από 2-3 διέσεις και κάποια σημεία αναπνοής...

Επίσης είδα και αυτό το μήνυμα:
http://analogion.com/forum/showpost.php?p=201978&postcount=9
 
Last edited:

tsak77

Χρῆστος Τσακίρογλου
#4
Τηλεγραφικῶς, μετροφωνία θεωρεῖται (...) ἡ ἀφαίρεση ἀπὸ μία μουσικὴ ἀνάγνωση ἢ ψαλμώδηση τῆς ἐνέργειας τῶν λεγομένων ποιοτικῶν σημαδοφώνων, καθὼς καὶ τῆς ποιοτικῆς ὑπόστασης τῶν σημαδοφώνων ποσότητας. Τουλάχιστον αὐτὸ γνωρίζω προσωπικά. Ἐὰν διαβάσετε ὅλο τὸ θέμα διασταυρώνοντας ἦχο καὶ κείμενα θὰ τὸ διαπιστώσετε. Βέβαια τὸ φαινόμενο ὅταν θὰ τὸ παρατηρήσετε δημόσια ἑσεὶς ἢ ἐγῶ σὲ συγκεκριμένες ἐκτελέσεις νὰ κινδυνεύουμε νὰ θεωρηθοῦμε ὑβριστὲς καὶ ἀσεβείς εἶναι ὑπαρκτό. Ἐὰν ἀκριβῶς τὸ ἴδιο πράγμα πεῖ ἀργότερα καὶ ἕνας αὐτήκοος μάρτυρας, θεωρεῖται μία ἱστορικὴ πραγματικότητα, ἡ ὁποία δὲν ἀναιρεῖ σὲ καμμία περίπτωση τὴν προηγηθείσα ἀσέβεια. Τέλος πάντων, κρατήστε ὡς ἀπάντηση τὴν πρώτη πρόταση τοῦ μηνύματος...
 
Last edited:

xarispap

Νέο μέλος
#5
Άρα, με βάση την δική μου κατανόηση από το παραπάνω, μετροφωνία έχουμε όταν π.χ. δεν εκτελούμε την βαρεία και το ψηφιστό (εφόσον σημειώνονται στο μουσικό κείμενο), και όταν εκτελούμε την πεταστή σαν ολίγο...

Είμαι ακόμα τόσο καινούργιος που το θέμα δεν είναι να κρίνω τον τρόπο ερμηνείας κάποιου, αλλά να προφυλάξω κάπως τα ακούσματά μου από "μη παραδοσιακές" ερμηνείες (δεν θα πω "λανθασμένες"), εννοώντας π.χ. να φύγω από κάποιον ναό αφήνοντας πίσω μου όλα τα "μη παραδοσιακά στοιχεία" (δεν ξέρω πως να το γράψω χωρίς να φανώ φανατικός).
 
Last edited:

iliadishar

Νέο μέλος
#6
Η ερμηνεία του όρου "μετροφωνία" δηλώνει απλά ότι ψάλω συλλαβίζοντας το χρόνο και τις λέξεις. Κάθε συλλαβή την ξεχωρίζω ως μελωδία , οπότε φτάνω στο σημείο να εκφράζομαι με μουσικά εμβατήρια . και έτσι κομματιάζω όχι το κείμενο αλλά τις λέξεις. Επειδή αντιλαμβάνομαι από τις παραπάνω τοποθετήσεις πως οι δυο άκρες που εκφράστηκαν δεν αποτελούν την ενδεδειγμένη απόδοση των μελών θα αναφερθώ σε έναν γενικό κανόνα της μουσικής .. Ποιό ;; Ότι η μουσική υπηρετεί το κείμενο ,το ποίημα, και δεν έχει σκοπό στην εκκλησία να προκαλέσει τη συγκίνηση ούτε το συναίσθημα ούτε να διαταράξει την προσευχή ... Ως εκ τούτου η απόδοση του νοήματος των ύμων έχει να κάνει με την ανάγνωση ... τώρα ... αλλά τη ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ!!! Γι α το σκοπό αυτό οι μουσικές μας φράσεις στα διάφορα είδη μέλους ποικίλουν , έχουν 'ομως κοινά χαρακτηριστικά ... ΔΗλαδή ... οι τελικές και ατελείς καταλήξεις θα χρησιμοποιούνται στα ανάλογα σημεία στίξης και ελλείψει αυτών στο τέλος των δευτερευουσών προτάσεων ώστε το νόημα να δίνεται ως ένα κείμενο ανάγνωσης με τα σημεία στίξης για να γίνεται κατανοητό !!! ΕΔΩ λοιπόν ΜΠΑΙΝΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ παραπάνω όρου "μετροφωνία" που τον θεωρώ αδόκιμο και ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΩ επιγραμματικά ό,τι για όλα τα παραπάνω φροντίζω τη μελωδική συνέχεια και όχι τον τεμαχισμό των συλλαβών των λέξεων . ΑΥΤΟ κατά την εμπειρία μου ως εκπαιδευτικού και ως μουσικοδιδασκάλου έχει να κάνει : ΠΡΩΤΟΝ με τη βασική παιδεία του καθενός από το ΔΗμοτικό , Το Γυμνάσιο και το Λύκειο ... Έχει σχέση με τα γράμματα που έχει μάθει ο καθένας , με τη γνώση της Ελληνικής Γλώσσας Αρχαίας και Νέας,(για την κατανόηση των ύμων) και στη συνέχεια με τη Μουσική κατάρτιση του καθενός. Επίσης έχει σχέση με τον Δάσκαλο ο οποίος βρέθηκε στο δρόμο μας και αποτέλεσε το πρότυπό , μας , ΈΧΕΙ ΣΧΕΣΗ με ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Δασκάλου - Ψάλτη που διαλέξαμε και ακούμε πολλές ώρες τη μέρα ... Αυτά από την έμπειρία μου !! Απλά με πολύ αγάπη και δίχως την απαίτηση του αλάνθαστου. Αλλά και το κούνημα του χεριου Πάνω κάτω και οι αιωρισμοί 8σημων και λοιπών ρυθμών .... Αυτά και χαιρετώ !!

Υ.Γ. Ο τρόπος που ψάλλει ο Άρχοντας Θρασύβουλος Στανίτσας και πολλοί άλλοι -πλείστοι αποτελεί την απάντηση στον όρο ... που δε θέλω να τον χρησιμοποιώ , διότι ο πεπαιδευμένος μουσικά και ψαλτικά οδηγείται από φυσικό επακόλουθο στην κατάργηση αυτού του όρου που αναφέρετε " μετροφωνία"
 
Last edited:

Παναγιώτης

σκολιοὶ γὰρ λογισμοί, χωρίζουσιν ἀπὸ Θεοῦ
#7
Που απαντάται ο όρος μετροφωνία σε θεωρητικούς της μουσικής μας (προ Ψάχου εποχής);
 

Γιώργος Μ.

Παλαιόν μέλος
#8
Προς τον κύριο iliadishar: μια λέξη, πολύ περισσότερο ένας τεχνικός όρος (όπως η μετροφωνία) δεν έχει κάτι κακό εκ φύσεως, είναι απλώς ένα εργαλείο για να περιγράψουμε κάτι. Εφ' όσον αυτό το κάτι είναι υπαρκτό, τότε και το εργαλείο είναι χρήσιμο.
Αυτό απαντά εμμέσως και στον αγαπητό Παναγιώτη σχετικά με την προέλευση του όρου.

Μια γενικότερη παρατήρηση στην οποία θα μιλήσω λεξικογραφικά (δηλαδή καταγράφοντας τη χρήση της λέξης όπως αποτυπώνεται σε ένα κόρπους κειμένων, εν προκειμένω τις μεταξύ μας συζητήσεις και αναλύσεις).
Πέρα από την ερμηνεία που έδωσε ο Χρήστος, υπάρχει και μια ευρύτερη αντίληψη της μετροφωνίας, που συνδέεται όχι με το γραπτό κείμενο και το πώς αυτό αποδίδεται από τον ψάλτη, αλλά με την ψαλτική ερμηνεία ανεξαρτήτως κειμένου, ανάλογα με το πόσο αυτή εκπληρώνει τις προσδοκίες μας για ορισμένο ύφος ή όχι.
Αυτό σημαίνει ότι σε ένα πλαίσιο πατριαρχικής ψαλτικής μετροφωνία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ακόμα και η ερμηνεία που αγνοεί την αναμενόμενη έκφραση του πατριαρχικού ύφους.
Είναι αρκετά ενδιαφέρον αυτό, γιατί σημαίνει πως η μετροφωνία δεν θεωρείται πάντα απόλυτο μέγεθος, αλλά σχετικό. Θα αναφέρω δύο παραδείγματα: α) ένα μη μετροφωνικό ψάλσιμο εκτός πατριαρχικού κλίματος μπορεί να θεωρείται μετροφωνικό εντός πατριαρχικού κλίματος β) έχει αναφερθεί συχνά η λέξη μετροφωνία για ερμηνείες χορωδιών (εξ ορισμού πιο τυποποιημένες σε αναλύσεις και άλλα στοιχεία ύφους) σε αντιδιαστολή με την προφορική έκφραση αντίστοιχων μονωδιακών ερμηνειών.
 

Παναγιώτης

σκολιοὶ γὰρ λογισμοί, χωρίζουσιν ἀπὸ Θεοῦ
#9
Αγαπητέ Γιώργο και φίλοι,

στην καθεαυτή παράδοσή μας τέτοια ορολογία δεν υπάρχει, και δεν θα έπρεπε κατά την ταπεινή μου γνώμη να χρησιμοποιείται. Δεν περιγράφει κάτι το ουσιώδες και μονοσήμαντα, αφού ο καθένας μπορεί να χρησιμοποιήσει τον όρο κατά το δοκούν. Ο όρος είναι εφεύρημα, και στην ουσία χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν για να τοποθετήσουν ταμπέλα μερικοί (που υπεραναλύανε το κείμενο) στο ψάλσιμο κάποιων άλλων που έψελναν διαφορετικά (ήσαν φειδωλοί στις αναλύσεις).

Όσο πίσω όμως πάμε στον χρόνο, και στην μουσική μας, αλλά και στην θύραθεν βλέπουμε ότι οι εξεζητημένες αναλύσεις όλο και λιγοστεύουν.
 

tsak77

Χρῆστος Τσακίρογλου
#10
Αγαπητέ Γιώργο και φίλοι,

στην καθεαυτή παράδοσή μας τέτοια ορολογία δεν υπάρχει, και δεν θα έπρεπε κατά την ταπεινή μου γνώμη να χρησιμοποιείται. Δεν περιγράφει κάτι το ουσιώδες και μονοσήμαντα, αφού ο καθένας μπορεί να χρησιμοποιήσει τον όρο κατά το δοκούν. Ο όρος είναι εφεύρημα, και στην ουσία χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν για να τοποθετήσουν ταμπέλα μερικοί (που υπεραναλύανε το κείμενο) στο ψάλσιμο κάποιων άλλων που έψελναν διαφορετικά (ήσαν φειδωλοί στις αναλύσεις).
Μὲ τὴν παραπάνω παράγραφο θὰ συμφωνήσω. Μία θαμπὴ ἀοριστολογία, ποὺ ἀποδεικνύει ἀκόμη μία φορὰ ὅτι ὅ,τι δὲν ἄπτεται τῆς αἰσθητικῆς τοῦ καθ' ἑνός μας, τὸ ἀπορρίπτουμε δογματικά.
Όσο πίσω όμως πάμε στον χρόνο, και στην μουσική μας, αλλά και στην θύραθεν βλέπουμε ότι οι εξεζητημένες αναλύσεις όλο και λιγοστεύουν.
Δὲν νομίζω ὅτι στὴν προφορική μας παράδοση ἰσχῦει κάτι τέτοιο γενικά (π.χ. Ναυπλιώτης, Πρίγγος κ.α.), ἄν καὶ πρέπει νὰ ὁριοθετήσουμε τὸ ἐξεζητημένο, γιὰ νὰ μὴν γράφουμε ἀόριστα. Ὑποθέτω ὅτι μάλλον ἦταν τὸ ἀποτέλεσμα κάποιων συνθηκῶν μέσα στὶς ὁποῖες ψαλλόταν ἕνας ὕμνος, ὅπως γιὰ παράδειγμα ἡ ταχύτητά του, καὶ κατὰ πόσο χωροῦσε μέσα σὲ αὐτὴν τὸ "στόλισμα" ἣ ὄχι, καὶ πιστεύω ὅτι ἀπὸ κεῖ καὶ μετὰ ξεκινάει τὸ ἐξεζητημένο, ὅταν δηλαδὴ καταστρατηγεῖται αὐτὴ ἡ διάκριση, μὲ ἀποτέλεσμα ἕνα νευρικὸ ἄκουσμα. Ἄν καὶ θεωρῶ ὅτι πάλι γενικολογοῦμε, θὰ ἔλεγα ὅτι οἱ παλαιοὶ ἔκαναν πράξη τὸ "κάθε πράγμα στὸν καιρό του, κὶ ὁ κολιὸς τὸν Αὔγουστο". Τὸ σίγουρο πάντως εἶναι ὅτι αὐτὰ τὰ σημάδια κάτι ἐξυπηρετούσαν, τὸ πῶς καὶ τί, θὰ τὸ βρεῖ κανεῖς κάνοντας ἀκουστικὴ ἔρευνα, καὶ πάλι ἔχοντας τὴν βεβαιότητα ὅτι αὐτὸ ποὺ άκούει εἶναι πολὺ περιορισμένο χρονικά. Ἄν δηλαδὴ ἀπὸ τὸν Ναυπλιώτη μέχρι τὸν Ἀστέρη ὑπάρχει φθορὰ στὴν ἐρμηνεία, πόσο μάλλον ἀπὸ τὸν Ναυπλιώτη καὶ πίσω. Καὶ κυρίως, μήπως ἀυτὸ ποὺ ὀνομάζουμε φθορὰ εἶναι ἀποτέλεσμα ἐξυπηρέτησης ἄλλων ἀναγκῶν ἀπὸ ἐποχὴ σὲ ἐποχή;

Πάντως πιστεύω ὅτι ὁ φίλος ποὺ ἔθεσε τὸ ἐρώτημα τοῦ θέματος, πήρε τὴν ἀπάντησή του.
 

Γιώργος Μ.

Παλαιόν μέλος
#11
1. Συμφωνώ απόλυτα με τον Χρήστο και με τον Παναγιώτη ότι:
α) η μετροφωνία είναι κάτι πολύ ρευστό, β) χρησιμοποιήθηκε πολλες φορές ως ταμπέλα
Συμφωνώ επίσης με τον Παναγιώτη ότι αν ταυτίσουμε το μη μετροφωνικό με τις πολλές αναλύσεις πάλι μπαίνουμε σε πεδία υποκειμενικά. (Πόσες αναλύσεις είναι «πολλές»; Και ποιες, πολύ περισσότερο, είναι «σωστές»; κ.ο.κ.).
Θα πρότεινα λοιπόν να μη μείνουμε στις αναλύσεις, αλλά κυρίως στην νοοτροπία του ψάλλοντος ως προς το κείμενο που έχει απέναντί του.

2. Νομίζω ότι χρειάζεται (και περιγραφικά και διδακτικά) ένας τρόπος να περιγραφεί εκείνο το ψάλσιμο που αποδίδει το μέλος ως ανάγνωση κειμένου χωρίς προϋποθέσεις προφορικές. Δηλαδή που λειτουργεί ως απλή ανάγνωση ενός γραπτού κειμένου, χωρίς τα (στοιχειώδη έστω) χαρακτηριστικά προφορικότητας που έχουν συλλογικά βιωθεί και υιοθετηθεί από την ψαλτική κοινότητα κατά τα πρότυπα των δόκιμων παλαιών και νέων διδασκάλων.
Αν είναι αλήθεια ότι αυτό εντοπίζεται, τότε χρειάζεται κάποια λέξη να το περιγράψει και να το διδάξει. Αν η μετροφωνία δεν είναι η κατάλληλη λέξη, επειδή έχει ιστορικά αποκτήσει ένα αρνητικό νοηματικό φορτίο (ή επειδή χρησιμοποιήθηκε απαξιωτικά από κάποια Σχολή προς άλλους), τότε θα μπορούσαμε να βρούμε μια άλλη λέξη. (Ήδη προτείνω τη φραστική λέξη «αναγνωστικό ψάλσιμο» ή «αναγνωστική ερμηνεία» - αλλά, φοβάμαι, με μικρές πιθανότητες να αρέσει).

3. Είναι ευνόητο ότι ένας τέτοιος όρος (ας το πούμε συμβατικά «μετροφωνία») δεν θα έχει πάντα αξιολογική σημασία. Π.χ. όσο κάποιος μαθαίνει μουσική στα πρώτα στάδια, όταν δεν έχει πολλά ακούσματα, δεν είναι δυνατό να την αποφύγει. Απεναντίας από εκεί ξεκινάει. Όσο όμως προχωράει χωρίς να την αποβάλλει, αυτό δείχνει έλλειψη δόκιμων ακουσμάτων και γενικά έλλειψη ωριμότητας. Επομένως, σε έναν ψαλτικώς ενήλικο και όχι μαθητευόμενο η «μετροφωνία» (ή όπως αλλιώς την πούμε), όπως την περιέγραψα στο 2, είναι ένα δείγμα ψαλτικής ανωριμότητας.

4. Τελειώνοντας, έχω και μια γενικότερη μεθοδολογική σημείωση (κυρίως προς τον φίλο μου Παναγιώτη): στην περιγραφή η διαχρονία δεν θα πρέπει να δεσμεύει τη συγχρονία. Το ότι ο όρος δεν απαντά στα παλαιά θεωρητικά με την αξιολογική σημασία που έχει σήμερα δεν είναι λόγος να μη χρησιμοποιείται ή να μην ανασημασιοδοτηθεί (ή έστω να μη βρεθεί ένας άλλος κατάλληλος όρος). Και φέρνοντας ένα παράδειγμα από χώρο οικείο στον Παναγιώτη: η λέξη ομοούσιος δεν απαντά στην αγία Γραφή. (Καθαρά αναλογικό είναι το παράδειγμα βέβαια, όπως και κάθε παράδειγμα).
 
Last edited:

neoklis

Νεοκλής Λευκόπουλος, Γενικός Συντονιστής
#12
Αντιγράφω από εδώ (Υποσημείωση 2)

Μὲ τὸν ὅρο μετροφωνία ἐννοοῦμε τὴν ἀντιστοίχιση φθόγγων καὶ χαρακτήρων, τὸ «μέτρημα τῶν φωνῶν». Βεβαίως πρόκειται γιὰ δάνειο ἐκ τῆς παλαιᾶς γραφῆς, κατὰ τὴν ὁποία ἡ μετροφωνία ἀποτελοῦσε ἰδιαίτερο συστατικό τῆς διδασκαλίας τῆς ψαλτικῆς
Άρα υπάρχει δόκιμη χρήση του όρου στη παλαιά γραφή.
 

μάρκελλος

Μάρκελλος Πιράρ, Γενικός συντονιστής
#13
Αντιγράφω από εδώ (Υποσημείωση 2)



Άρα υπάρχει δόκιμη χρήση του όρου στη παλαιά γραφή.
Λόγου χάριν, στὸ πόνημα τοῦ Γαβριὴλ ἱερομονάχου Περὶ τῶν ἐν τῇ ψαλτικῇ σημαδίων καὶ φωνῶν καὶ τῆς τούτων ἐτυμολογίας[/I]: "Ταῦτα γοῦν πάντα εἰδέναι ἅπαντα ψάλτην χρή, εἰ μὴ ψεύδεσθαι τὸ ὄνομα βούλοιτο. Ταῦτα δὲν οὐκ ἂν εἰδοίη, εἰ μὴ ἐν ἕξει γένοιτο ταύτης. Ἔστι γὰρ οἷον ἀρχὴ καὶ θεμέλιος ἡ λεγομένη μετροφωνία". Ταύτην γὰρ ὁ καλῶς μετελθὼν ῥαδίως ἂν καὶ τἄλλα τῆς ψαλτικῆς κτίσαιτο· χωρὶς δὲ ταύτης οὐδὲν κατορθωκὼς εἴη ἂν ὁ ψάλτης. Μετὰ δὲ ταύτην ἔστιν ἡ παραλλαγή, ἣν δεῖ ἐξασκῆσαι καλῶς, καὶ οὕτως ὡς ἐν ὁποίᾳ ἂν εἴη φωνῇ, τὸν ἐκείνης ἦχον ἑτοίμως ἔχειν ἀποδοῦναι. Ταῦτα μὲν οὖν χαρακτηρίζουσι τὸν ψάλτην, οὐ μὴ δὲ τὸν τέλειον" (Gabriel Hieromonachos, Abhandlung ueber den Kirchengesang. Ἐκδ. Christian Hannick und Gerda Wolfram. Βιέννη 1985, σ. 90)
 
#14
Οι ονομασίες αλλάζουν αλλά η ουσία είναι ότι για να μπορέσει κάποιος να διαβάσει σωστά και γρήγορα ένα κείμενο, πρέπει να έχει περίοδο έντονης εξάσκησης στην παλαιότερα καλούμενη μετροφωνία, κατ΄άλλους ρυθμική παραλλαγή, επίσης καλουμένη ορθογραφία.
Και οι τρεις αυτές έννοιες θεωρώ ότι είναι ταυτόσημες.
 

Γιώργος Μ.

Παλαιόν μέλος
#15
Ας σημειωθεί όμως ότι η λέξη μετροφωνία στα κείμενα αυτά (ενδεικτικά στον Χρύσανθο) δεν έχει την τρέχουσα αξιολογική σημασία, για την οποία συζητάμε (και για την οποία θα άξιζε να βρει κάποιος ποια εποχή καθιερώθηκε).

ΥΓ Για ένα παρεμφερές παράδειγμα σημασιολογικής εξέλιξης παραπέμπω στη λέξη τεχνολογία (ελληνιστική σημ: «γραμματική ανάλυση των λέξεων»).
 

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#16
Top