Δύναμις του Βήματος

Dimitri

Δημήτρης Κουμπαρούλης, Administrator
Staff member
#1
Είχα μια απορία για το Δύναμις του Βήματος. Πάντοτε μικρός το άκουγα που το έψελναν οι ιερείς από το Άγιο Βήμα. Αργότερα έμαθα οτι στο Πατριαρχείο μπαίνει ο Α' δομέστικος (διορθώστε με, το γράφω εκ μνήμης [1]) στο ιερό και ψάλλει αυτός το Δύναμις του Βήματος. Σε ποιόν ανήκει το Δύναμις του Βήματος κανονικά; Στους ψάλτες ή στους ιερείς; Γιατί ψάλλεται από το ιερό βήμα εάν το ψάλλει ο ψάλτης; Υπάρχει κάποιος λόγος. Ευχαριστώ.

[1] Τουλάχιστον ο Βουδούρης αυτό καταγράφει για το Δύναμις του "Όσοι Εις Χριστόν".
 

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#2
Νά περιμένεις. Τό συναφές θέμα πού ἀνοίχθηκε θά ἔχει συνέχεια (πιστεύω), ἄκρως μουσικολογικοῦ ἐνδιαφέροντος. Ἐκεῖ πρέπει νά ἀπαντηθεῖ γιατί ψάλλουν (καί;) οἱ ἱερεῖς τόν τρισάγιον ὕμνον; Πῶς ἐψάλλετο ὁ τρισάγιος; Τί εἶναι τό Δύναμις τοῦ Βήματος; Ὅταν ψάλλεται πρέπει νά λέγεται καί τό ἄλλο Δύναμις;
Μετά θά ἀπαντηθεῖ καί αὐτό τό θέμα.
Πάντως ὁ δομέστιχος πήγαινε στό ἱερό γιά νά καλύψει τήν μουσική ἀμάθεια τῶν ἱερέων. Γιατί ἔπρεπε νά εἰπωθεῖ ἀπό τοῦ ἱεροῦ βήματος ἔχει σχέση μέ τήν ψαλμωδία ὑπό τῶν ἱερέων. Θά φανεῖ...
Πιστεύω δέ τό "τοῦ βήματος" νά ἐννοεῖ τό ἱερόν βῆμα καί ὄχι τό βῆμα τῶν ἀναγνωστῶν/ψαλτῶν.
 

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#4
Γιά νά μήν σ᾿ ἔχω νά περιμένεις, κάθισα καί διάβασα τό ἀπόγευμα (καί γιά τό ἄλλο συναφές θέμα) καί μπορῶ νά καταθέσω κάποια πράγματα.
Τό θέμα τοῦ τρισαγίου εἶναι τεράστιο καί ἡ ἱστορική του διαδρομή καί ἐξέλιξη πολύπλοκη.
Γιά τό συγκεκριμένο θέμα ἔχω νά πῶ ὅτι
α) Στόν χαρακτηρισμό «τοῦ βήματος» σαφῶς ἐννοεῖται τό ἅγιον βῆμα, τό ἱερό (δέν τό εἶπες ἐσύ, ἐγώ, μέχρι νά τό διασαφήσω).
β) Ἡ ψαλμῳδία καί ἀπό τούς ἱερεῖς ἀνάγεται ἀκόμη στούς χρόνους πού ὁ τρισάγιος ἦταν εἰσοδικό ἀντίφωνο.
γ) Ἀνήκει ἰσοδύναμα καί στόν ἱερατικό καί στόν ψαλτικό χορό.
δ) Ὁ δομέστικος πήγαινε στό ἱερό βῆμα, γιά νά βοηθήσει/ἀντικαταστήσει τούς ἱερεῖς σέ καιρούς παρακμῆς τοῦ ἱερατικοῦ χοροῦ. Ἔπρεπε ἀπό τοῦ βήματος νά ψαλεῖ. Ἔτσι ἔλεγαν οἱ διατάξεις. (D I, 170).

Μέ τήν εὐκαιρία θά ἤθελα νά σχολιάσω τά ἑξῆς:
Ὅταν λένε οἱ τυπικές διατάξεις ὅτι τά ἀπολυτίκια, κοντάκια, εἰσοδικό, τρισάγιος, λέγονται ὑπό τῶν ἱερέων μόνον ὅταν γίνεται συλλείτουργο, αὐτό ἔχει μεγάλη σημασία ἀλλά καί ἱστορική ἀξία.
Μόνο (καλός) χορός ἱερέων μπορεῖ νά ἀποδώσει τά ψαλλόμενα, καί γιά τό λόγο ὅτι ἡ ἐκκλησιαστική μας μουσική εἶναι χορική. Ἕνας ἱερέας μόνος δέν ἀποτελεῖ χορό. Ἡ συμμετοχή τοῦ ἱερατικοῦ χοροῦ εἶναι δεδομένη καί ἐπιβαλλόμενη ἀπό τίς ἀρχαῖες διατάξεις. Αὐτό τό βλέπουμε σήμερα στή Ρωσική Ἐκκλησία (πού εἶχα τήν εὐλογία νά ἐπισκεφθῶ πρίν πολλά χρόνια) πόσο σημασία δίνουν στόν ἱερατικό χορό, πόσο καλά καταρτισμένοι εἶναι ἀρχιερεῖς, ἱερεῖς καί διάκονοι καί πόσο ἀποδίδει αὐτό. Αὐτοί πῆραν τίς διατάξεις ἀπό τήν Μ.τ.Χ.Ε. καί διατηροῦν πολλά.
Στήν σημερινή κατάστασή μας, πού καί ὁ ψαλτικός χορός ἐξέλιπε ἐκ τῶν ἀναγκῶν καί δυσκόλων καταστάσεων, ἡ παραπάνω μνημονευθεῖσα τυπική διάταξη δέν θά πρέπει νά τηρεῖται μέ ἀπόλυτη ἀκρίβεια. Τώρα πού ὁ ψαλτικός χορός ἔγινε ἕνας ψάλτης, δέν μπορεῖ καί ἕνας παπᾶς νά ψάλλει;
Τό λέω αὐτό γιατί μοῦ διαμαρτύρεται ἕνας («καημένος») ψάλτης πού ψάλλει ὁλομόναχος σ᾿ ἕνα νεκροταφειακό ναό, καί τοῦ «βγαίνει τό λαρύγγι», λέει τοῦ παπᾶ «πές κι ἐσύ τό εἰσοδικό νά πάρω μιά ἀνάσα», καί τοῦ λέει ὁ παπᾶς «ἀπαγορεύεται ἀπό τό τυπικό !». Εἶναι τό τυπικό τόσο ἀπάνθρωπο ;;;
 

Dimitri

Δημήτρης Κουμπαρούλης, Administrator
Staff member
#5
Ευχαριστώ πάτερ. Ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Το

γ) Ἀνήκει ἰσοδύναμα καί στόν ἱερατικό καί στόν ψαλτικό χορό.

πώς το εννοούμε;
 

dkalpakidis

Dimitrios Kalpakidis / Δημήτριος Καλπακίδης
#6
Στήν σημερινή κατάστασή μας, πού καί ὁ ψαλτικός χορός ἐξέλιπε ἐκ τῶν ἀναγκῶν καί δυσκόλων καταστάσεων, ἡ παραπάνω μνημονευθεῖσα τυπική διάταξη δέν θά πρέπει νά τηρεῖται μέ ἀπόλυτη ἀκρίβεια. Τώρα πού ὁ ψαλτικός χορός ἔγινε ἕνας ψάλτης, δέν μπορεῖ καί ἕνας παπᾶς νά ψάλλει;Τό λέω αὐτό γιατί μοῦ διαμαρτύρεται ἕνας («καημένος») ψάλτης πού ψάλλει ὁλομόναχος σ᾿ ἕνα νεκροταφειακό ναό, καί τοῦ «βγαίνει τό λαρύγγι», λέει τοῦ παπᾶ «πές κι ἐσύ τό εἰσοδικό νά πάρω μιά ἀνάσα», καί τοῦ λέει ὁ παπᾶς «ἀπαγορεύεται ἀπό τό τυπικό !». Εἶναι τό τυπικό τόσο ἀπάνθρωπο ;;;[/SIZE][/FONT]

Σχετικό- άσχετο:

Ένα μικρό φεγγάρι (έχει πολλά χρόνια) έψαλλα σε έναν Ναό όπου τους τελευταίους μήνες (πριν αναγκαστώ τελικά να παραιτηθώ...) έμμεινα μόνος στο αναλόγιον.
Έλεγα τον Ιερέα να συμψάλει μαζί μου του Όρθρου.
Ξέρετε πιά ήταν η απάντηση;
"Όχι. Έτσι υποβιβάζεται η ιεροσύνη."

Τα σχόλια δικά σας γιατί αν πώ περισσότερα...
βλέπω να τρώω καμμιά καμπάνα...
 

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#7
Ευχαριστώ πάτερ. Ενδιαφέρουσες πληροφορίες. Το
γ) Ἀνήκει ἰσοδύναμα καί στόν ἱερατικό καί στόν ψαλτικό χορό.
πώς το εννοούμε;
Ὅταν λέμε γιά χορό ἱερέων καί χορό ψαλτῶν ἐννοοῦμε ἰσοδύναμη ἤ σχεδόν ἰσοδύναμη συμμετοχή στόν τρισάγιο ὕμνο ἀπό τόν καιρό (κυρίως) πού ἦταν εἰσοδικό ἀντίφωνο καί ἐψάλλετο πολλές φορές. Τό αὐτό φαίνεται καί στήν ἐξέλιξη, ὅταν δηλαδή προστέθηκαν τά ἄλλα ἀντίφωνα καί ὁ τρισάγιος ἔγινε σταθερό μέρος τῆς λειτουργίας. Βλέπουμε σέ διατάξεις τοῦ θ΄, ι΄ ἕως καί ιε΄ αἰ. μέχρι καί σήμερα ὅταν συμμετέχει ὁ χορός τῶν ἱερέων νά ὑπάρχει ἕνα σχεδόν ἴσο μοίρασμα, ὅταν μάλιστα ψάλλουν δύο χοροί στή λειτουργία. Στά 6 πάει 4 – 2 μέ ἕνα χορό ψαλτῶν. Ἄν δύο χοροί 2 - 2 - 2 .

Μή τό συγχέεις τό θέμα μέ τό τί άνήκει στόν ἱερέα ἤ στόν ψάλτη σέ ἐπίπεδο ἐκφωνήσεων, εὐχῶν ἤ ἰδιαίτερα στήν ἀναφορά.
Ἡ ἔστω μυστική ἐπανάληψη τοῦ τρισαγίου ὕμνου (ὡς καί τοῦ χερουβικοῦ ὕμνου) καί ὑπό ἑνός λειτουργοῦντος ἱερέως λέει (καί θά πεῖ...) πολλά...

Πηγές πληροφοριῶν:
— DMITRIJEVSKIJ Aleksej, Opisanie liturgitcheskich rukopisej I, Τάξις ἐπὶ τῷ Ἑσπερινῷ, τῷ Ὄρθρῳ καὶ τῇ Λειτουργίᾳ κατὰ τὸ Τυπικὸν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας, ἀπὸ χφ (15ου αἰ.) τῆς ἐν Ἁγίῳ Ὄρει Ῥωσσικῆς Σκήτης τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου, σελ.170.
— Ἰω. Φουντούλη, Ἀπαντήσεις, 149, 238.
— Ἰω. Φουντούλη, Λειτουργική Α΄, σελ. 219.
— Ἰ. Κογκούλη, Χ. Οἰκονόμου, Π. Σκαλτσῆ, Ἡ θεία λειτουργία, Θεσσαλονίκη 1995, σ. 141-145.
 

Dimitri

Δημήτρης Κουμπαρούλης, Administrator
Staff member
#8
Ευχαριστώ για τη διευκρίνηση πάτερ.
 
#9
Πατέρα Μάξιμε ο π. Δοσίθεος στο Τυπικό περί Αγρυπνίας στη σελ. 68 γράφει επί λέξει : " Μὴ ὄντος συλλειτούργου τὸ Τρισάγιον μόνο ὑπὸ τῶν χορῶν ψάλλεται, Δύναμις δὲ ὑπὸ τοῦ ἱερέως ἤ τοῦ Διακόνου οὐκ ἐκφωνείται, ἀλλ᾿ οὐδὲ ὑπὸ τοῦ χοροῦ ψάλλεται. " . Θα ήθελα και τη δική σας άποψη στο θέμα αυτό. Ευχαριστώ εκ των προτέρων !
 

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#10
Πατέρα Μάξιμε ο π. Δοσίθεος στο Τυπικό περί Αγρυπνίας στη σελ. 68 γράφει επί λέξει : " Μὴ ὄντος συλλειτούργου τὸ Τρισάγιον μόνο ὑπὸ τῶν χορῶν ψάλλεται, Δύναμις δὲ ὑπὸ τοῦ ἱερέως ἤ τοῦ Διακόνου οὐκ ἐκφωνείται, ἀλλ᾿ οὐδὲ ὑπὸ τοῦ χοροῦ ψάλλεται. " . Θα ήθελα και τη δική σας άποψη στο θέμα αυτό. Ευχαριστώ εκ των προτέρων !
Τό μήνυμά σου εἶναι ἐκτός αὐτοῦ τοῦ θέματος. Αὐτά ἔχουν συζητηθεῖ καί ἀναλυθεῖ ἀπό 8ετίας καί πλέον στό θέμα πού καί προηγουμένως παραπέμπω.

ΥΓ. Ἐπίσης θά ἤθελα (γενικῶς) νά παρακαλέσω, τά μηνύματά μας νά μήν ἔχουν προσωπικό χαρακτῆρα (ἐν εἴδει ΠΜ - προσωπικῆς ἀπευθύνσεως) ἀλλά γενική τοποθέτηση καί ἀόριστη ἐρώτηση.

 
Top