«Θεός Κύριος...» ή «Αλληλούια...» πλαγίου τετάρτου και διάφορα απολυτίκια/τροπάρια πλαγίου τετάρτου

P

pransot

Πράντζος Σωτήρης
π. Μάξιμος said:
Τά μεγαλυνάρια ἀντικαθιστοῦν στίς δεσποτικές ἑορτές τό «Μεγαλύνει», ἤτοι τήν Τιμιωτέρα. Γιά τήν Τιμιωτέρα γνωρίζουμε ἕνα μόνο τρόπο μελισμοῦ, τόν α΄ τρόπο κατά τά ἀνωτέρω. Ἆρα, ἐπειδή δέν ὑπάρχει καί β΄ τρόπος μουσικῆς ἐκτελέσεως τῆς Τιμιωτέρας στό δεύτερο ἦχο, παρά μόνο ὁ ἕνας παραδεδομένος, αὐτόν τόν τρόπο ἀκολουθοῦν καί τά μεγαλυνάρια, ἀσχέτως ἐάν τά τροπάρια τοῦ β΄ κανόνος ψάλλονται μέ τόν β΄ τρόπο.
Click to expand...

Με αφορμή αυτό το επιχείρημα διατυπώνω παραπλήσια ερώτηση.
Στις 10 Δεκεμβρίου ως απολυτίκιον των αγίων μαρτύρων Μηνά του Κλλικελάδου, Ερμογένους και Ευγράφου εμφανίζεται το μαρτυρικόν κάθισμα του πλΔ ήχου "Δι εγκρατείας των παθών...", το οποίο ψάλλεται ως προς το Το προσταχθέν.
Τι έπρεπε να κάνουμε;
α) Θεός Κύριος εκ του Γα και Απολυτίκιον εκ του Νη
β) Θεός Κύριος εκ του Γα και Απολυτίκιον εκ του Γα
γ) Θεός Κύριος εκ του Νη και Απολυτίκιον εκ του Νη

Εγώ ξεκίνησα με Θεός Κύριος εκ του Γα και μετά πρόσεξα ότι το Απολυτίκιον είναι εκ του Νη. Σπάνια περίπτωση (αλήθεια δε θυμάμαι τι κάνουμε στο πιο σύνηθες Αυτόμελο του Σαββάτου του Ακαθίστου ύμνου) αλλά υπαρκτή.
Επίσης θυμήθηκα τώρα τα αργά Θεός Κύριος της Μ. Εβδομάδας που είναι εκ του Νη, ενώ τα Απολυτίκια που έπονται (Ιδού ο Νυμφίος, Ότε οι ένδοξοι) είναι εκ του Γα.

Ζητώ συγγνώμη από τους συντονιστές γιατί δεν ανήκει στο θέμα αυτό. Αν συνεχιστεί ίσως θα πρέπει να μετακινηθεί στον οικείο τόπο
 

Σωτήρη,
Ὅπως φάνηκε καί στό θέμα ἀπό τό ὁποῖο πῆρες ἀφορμή, τό πρόβλημα εἶναι φαινομενικό. Ἡ δέ δική μου παράθεση δέν εἶναι καί ἡ πεμπτουσία τοῦ θέματος... (*)
Ὁ ἦχος εἶναι ἕνας, τά δέ μέλη πορεύονται μέ δύο συστήματα. Σέ ὅποιο σύστημα ἀνήκει τό κάθε μέλος, σύμφωνα καί μέ αὐτό ψάλλεται. Ἀπό ᾿κεῖ καί πέρα προσέχουμε τήν τονικότητα πού μᾶς βολεύει γιά νά ἐκτελέσουμε αὐτές τίς ἐναλλαγές τοῦ αὐτοῦ ἤχου σέ δύο διαφορετικά συστήματα.

(*) Μέ τό θαλασσί βελάκι μιᾶς παράθεσης μεταβαίνουμε στό θέμα ἀπό τό ὁποῖο προέρχεται ἡ παράθεση.

 
pransot said:
Στις 10 Δεκεμβρίου ως απολυτίκιον των αγίων μαρτύρων Μηνά του Κλλικελάδου, Ερμογένους και Ευγράφου εμφανίζεται το μαρτυρικόν κάθισμα του πλΔ ήχου "Δι εγκρατείας των παθών...", το οποίο ψάλλεται ως προς το Το προσταχθέν.
Click to expand...
Ειδικά για "Το προσταχθέν", υπήρχε η παράδοση να ψάλλεται και εκ του Γα, όταν χρησιμοποιείτο ως απολυτίκιο (και, φυσικά, ως πρόλογος απολυτικίων). Βλ. εδώ.
Γενικά το ότι "παραλάβαμε" κάτι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο δεν είναι πάντα ασφαλές κριτήριο. Κάποια πράγματα αλλοιώνονται μέσα στον χρόνο και δεν θα πρέπει να είναι κανείς αρνητικός για την αποκατάστασή τους, στην περίπτωση που οι πηγές δίνουν κάποιες λύσεις πιο ικανοποιητικές και λογικές από τις επικρατήσασες.
 

Κανείς δέν εἶναι ἀρνητικός σέ ἀποκαταστάσεις. Ἔχετε νά προτείνετε κάποιο κείμενο, ὅπως συμβαίνει μέ τά προεόρτια -ἐπί παραδείγματι- ἀπολυτίκια Χριστουγέννων καί Θεοφανείων; Ὑπ᾿ ὄψιν ὅτι γιά τήν Τιμιωτέρα τοῦ πλ. δ΄ ὑπάρχουν δύο συνθέσεις. Γιά τό «Θεός Κύριος...» ἤ «Τὸ προσταχθέν...» ὑπάρχουν δύο συνθέσεις σήμερα;

 
pransot said:
Επίσης θυμήθηκα τώρα τα αργά Θεός Κύριος της Μ. Εβδομάδας που είναι εκ του Νη, ενώ τα Απολυτίκια που έπονται (Ιδού ο Νυμφίος, Ότε οι ένδοξοι) είναι εκ του Γα.
Click to expand...

Από την Μεγ. Εβδομάδα του π. Κων. Παπαγιάννη.
 

Attachments

  • 002.tif
    2 MB · Views: 77
"Το προσταχθέν" εκ του Γα, βασισμένο εν πολλοίς στην προαναφερθείσα παλαιά καταγραφή (προσαρμοσμένο με κάποια ελευθερία στη νεώτερη παράδοση).
 

Attachments

  • Το προσταχθέν.pdf
    62 KB · Views: 86
Last edited:

Εὐχαριστοῦμε.
Πρακτικότερον ἕνα Θεὸς Κύριος ἐκ τοῦ Νη.
Ἀναμένουμε...


 
Εάν κανείς θέλει να ψάλει τα προς το "Το προσταχθέν" απολυτίκια εκ του Νη (όπως τα καθίσματα), μπορεί να χρησιμοποιήσει το παρακάτω Θεός Κύριος, που είναι προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες του τροπαρίου.
 

Attachments

  • Θεός Κύριος.pdf
    32.2 KB · Views: 102
Στον ΠΛ Δ΄ήχο οι δυο βάσεις Νη και Γα εναλλάσσονται κατά σύστημα συχνά.
Γνωρίζουμε ότι υπάρχει εναλλαγή τους από τροπάριο σε τροπάριο (π.χ. αναστάσιμα καθίσματα όρθρου), ακόμα και μέσα στο ίδιο τροπάριο, όπως το εν λόγω "το προσταχθέν" σύντομον (η θέσις "λαβόντα δούλου μορφήν") και αργόν (οι θέσεις "λαβόντα" και "εξίσταμαι κρα..."). Στους όρθρους της Μεγάλης Εβδομάδος μάλιστα, τα αργά αλληλουάρια παρεδόθησαν εκ του Νη ενώ τα σύντομα και τα τροπάρια "Ιδού ο Νυμφίος" και "Ότε οι ένδοξοι" εκ του Γα. Υπάρχουν και οι κανόνες-καταβασίες "Σταυρόν χαράξας" (και άλλοι όπως ο Μέγας Παρακλητικός Κανών) που οι δυο βάσεις εναλλάσσονται εντός τους. Αυτή λοιπόν η εγγενής του ήχου εναλλαγή ηχεί φυσικότατη (ηχογραφημένο παράδειγμα Μ.Ε. οι ηχογραφήσεις του πατριαρχικού ναού).

Ως εκ τούτου, προσωπική μας γνώμη αποτελεί ότι δεν είναι απαραίτητη κάποια σχετική αναθεώρηση. Μπορούμε να λέμε το "Θεός Κύριος" εκ του Γα (υπάρχουν και αργά μέλη για τους βουλομένους) και το τροπάριον εκ του Νη (το οποίο στις παραπάνω σημειωμένες θέσεις του θα ξαναβρεί προς στιγμήν τον Γα).
 
Last edited:
Κάτι τέτοια ζητήματα με κάνουν να πιστεύω ότι το νέο σύστημα της μουσικής γραφής και θεωρίας έπαιξε το ρόλο του αντιβιωτικού στην ψαλτική. Έκανε ένα καλό (την πιο εύκολη εκμάθηση της μουσικής) ενώ όλα τα υπόλοιπα μπερδεύτηκαν μες τους τόνους και τους φθόγγους και εμείς σήμερα ερχόμαστε να αντιμετωπίσουμε το μπέρδεμα αυτό. Είναι αδιανόητο και εντελώς παράλλογο τέτοια προψάλματα να μην προετοιμάζουν όχι συγγενεύοντας, αλλά προσομοιάζοντας το τι θα ακολουθήσει μελωδικά. Αυτός είναι και ο αισθητικός ρόλος τους εξ άλλου. Για ποιο λόγο αν όχι γιαυτόν οι Τιμιωτέρες στον πλάγιο του Δ΄είναι άλλη εκ του Νη και άλλη εκ του Γα από τον Πέτρο ακόμη; Πως να πεις Θεός Κύριος από το Γα και να πας στο Απολυτίκιο στο Νη; Όχι ότι δεν γίνεται, όχι ότι αν είναι μάστορας ο εκτελέστης δεν θα γίνει η αλλαγή ομαλά, το θέμα είναι ότι υφίσταται μία αλλαγή ενώ δεν θα έπρεπε.

Λόγω της προσμονής του π. Μάξιμου και για μία πρόσθετη ιδέα από αυτή του κ. Μακρή παραθέτω το κάτωθι.

Υ.Γ. Αυτή η λογική που καλούμαστε δυστυχώς να ακολουθήσουμε σήμερα θυμίζει πάρα πολύ τον Μωσαϊκό νόμο μετά Χριστόν...
 

Attachments

  • Θεός Κύριος (Νη).pdf
    27.1 KB · Views: 71
Last edited:
π. Μάξιμος said:

Εὐχαριστοῦμε.
Πρακτικότερον ἕνα Θεὸς Κύριος ἐκ τοῦ Νη.
Ἀναμένουμε...
Click to expand...

Συμφωνω απολυτα Πατερα μου. Το εχω γραψει...οχι σε χαρτι...και το ψαλλω στις αναλογες περιπτωσεις εδω και πολλα χρονια...
 
Με όλη την αγάπη, η πολλή καθαρολογία και ο αυθεντικισμός θα μας τρελάνουν στο τέλος.
Ας χαλαρώσουμε και ας αφήσουμε τη ζώσα μουσική να μας οδηγεί και να μας ευφραίνει. "Καλύτερα μια σταγόνα αίμα από ένα ποτήρι μελάνι".
 
You must log in or register to reply here.
Back
Top