To καλοκαίρι αυτό αξιοποιώ το e-book μου, όπως συνηθίζω να κάνω τα τελευταία καλοκαίρια. Φέτος είπα να ασχοληθώ λίγο, εκτός των άλλων, και με το θέμα Ducoudray. Έκατσα λοιπόν και διάβασα καταρχήν τα έργα του
- Souvenirs d'une mission musicale en Grèce et en Orient (έκδοση 1876) και
- Etudes sur la musique ecclésiastique grecque (έκδοση 1877)
και κατέληξα σε αρκετά ενδιαφέροντα συμπεράσματα, τα οποία θα δημοσιοποιήσω εν καιρώ (ελπίζω να βρώ και το τρίτο έργο του,
Trente melodies populaires de Grece et d' Orient, που όμως περιέχει μελωδίες, δεν είναι θεωρητικό). Για αρχή, ένα σχόλιο σε προηγούμενες συζητήσεις. Ας τις θυμηθούμε εν περιλήψει, για να ξέρουμε σε τι αναφερόμαστε:
Καλά ρε Χάρη, που είδες εσύ ότι ο Ducoudray δέχεται όμοια διφωνία; Δε θυμάμαι βέβαια πού λέει semi-chromatique και κρατάω μια επιφύλαξη, αλλά στο "Εtudes sur la musique ecclesiastique grecque - Paris 1877" δέχεται διαστήματα στο δεύτερο 9-15-6 και λέει ότι μοιάζει στο diatonique mou των αρχαίων.Και πράγματι, το μαλακό διάτονο των αρχαίων (εννοώ των αρχαίων-αρχαίων, όχι τους λόγους του Διδύμου), όπως πρόχειρα θυμάμαι, είχε διαστήματα 6-9-15 (διαβασμένο τον βρίσκω το Γάλλο!) Αυτό μάλλον θα εννοεί ως "ημι" χρωματικό, όπου το γράφει, τέλος πάντων. Το "διόλου" χρωματικό είναι το 6-18-6 που γράφει στον πλάγιο του δευτέρου.
Φίλτατε Νίκο, αν έφτιαχνες και συ με περιμετρική βιβλιοθεσία, όλα τα θεωρητικά βιβλία που ανεβαίνουν στο Ψαλτολόγιο
![Big grin :D :D]()
![Stick out tongue :p :p]()
![Big grin :D :D]()
, θα είχες πρόχειρο για ξεφύλλισμα και τον Ducoudray
View attachment 21498
οπότε εύκιλα θα έβλεπες πως ο "διαβασμένος" (βλέπε Γερμανός Αφθονίδης) Γάλλος, ήδη από την 6 σελίδα (αράδες 12 και 13) αναφέρεται δύο "τρόπους" του χρωματικού γένους, ήτοι τον "διόλου χρωματικό" και τον "ημι-χρωματικό".
Στο 2ο μέρος του βιβλίου όπου παρουσιάζει πλέον τη θεωρία του Χρυσάνθου, μιλάει καθαρά
α. στο κεφάλαιο περί συστημάτων για το σύστημα της διφωνίας (σελ. 107, αράδα 9)
β. στην αρχή της σελ. 110 όπου αναφέρεται στο σύστημα της διφωνίας, στις αράδες 4-9 εξηγεί πως δημιουργεί με τους αριθμούς 8 και 12 τέλεια τετράχορδα και πεντάχορδα ενώ
γ. από την μέση περίπου της 112 σελ. αναφέρεται αναλυτικά στο ημιχρωματικό γένος, τις (τέλειες) όμοιες διφωνίες, ενώ καταλήγοντας στην κορυφή της σελ. 113 παρουσιάζει ολόκληρη την κλίμακα των όμοιων διφωνιών με αριθμούς και μεταφορά στο πεντάγραμμο.
Περισσότερη αναφορά δεν θα μπορούσε να κάνει, το εξήντλησε πλήρως το θέμα! :wink:
Χάρης
Για τη διφωνία του Ducoudray, όντως έχεις δίκιο: όταν μιλάει για τα συστήματα την αναφέρει καθαρά και μάλιστα λέει ότι ανήκει στο β' ήχο. Τώρα, γιατί όταν περιγράφει το β' ήχο αναφέρει όχι τα διαστήματα της διφωνίας, αλλά αυτά που έγραψα, άγνωστο. Τροποποίησα και με ΥΓ το προηγούμενο μήνυμά μου
Υ.Γ. 3: Μετά από όσα επισημάνθηκαν στη συνέχεια:
[...]
- Ο Ducoudray στο β' ήχο δέχεται τα διαστήματα που είπα. Όταν όμως περιγράφει τα συστήματα, αναφέρει και τη διφωνία και μάλιστα λέει ότι ανήκει και στο β' ήχο. Τώρα, γιατί στο κεφάλαιο του β' ήχου δεν την έχει, άγνωστο.
Μετά λοιπόν από προσεκτική ανάγνωση του Ducoudray, είδα ότι στη δική του θεωρία για τη βυζαντινή μουσική (η οποία παραδέχεται ότι διαφέρει της κρατούσας, χαρακτηρίζει όμως ως πιο κοντινή στη μουσική πράξη)
ο Ducoudray δεν δέχεται πουθενά όμοια διφωνία, ούτε καν μάλιστα σύστημα διφωνίας στη βυζαντινή μουσική! Ο όρος semi-chromatique για το μαλακό χρωματικό γένος έχει να κάνει με το γεγονός ότι ο Ducoudray γνωρίζει καλά την αρχαία ελληνική μουσική (πράγμα φανερό στο έργο του) και ξέρει πως τα διαστήματα του β' ήχου που δέχεται ο ίδιος (9-15-6) συναντώνται στο μαλακό διάτονο (και όχι χρώμα) του Αριστόξενου (6-9-15), γι' αυτό και υποστηρίζει ότι το γένος αυτό δεν είναι εξ ολοκλήρου χρωματικό, αλλά κατά το ήμισυ (semi).
Οι παραπομπές τώρα που αναφέρει ο Χάρης με την όμοια διφωνία είναι από το δεύτερο μέρος του βιβλίου Εtudes... Τι είναι όμως αυτές και γιατί δεν κάνει λόγο και στη δική του κύρια θεωρία του β' ήχου για την όμοια διφωνία, στο πρώτο μέρος του βιβλίου; Το θέμα είναι απλό:
το δεύτερο μέρος του βιβλίου δεν είναι τίποτε άλλο από μια μετάφραση στα γαλλικά της "Εισαγωγής" του Χρυσάνθου, την οποία, όπως μας πληροφορεί στο άλλο του βιβλίο Souvenirs..., έκανε για να εξασκηθεί στην ελληνική γλώσσα, αλλά και για να κατανοήσει καλύτερα την κρατούσα τότε βυζαντινή μουσική θεωρία (άλλωστε η λέξη traduction = μετάφραση δεσπόζει στην αρχή του δεύτερου μέρους του βιβλίου Etudes...), την οποία μάλιστα δεν χαρακτηρίζει και με τα καλύτερα λόγια... Δεν παρουσιάζει λοιπόν απλώς τη χρυσανθινή θεωρία, αλλά τη μεταφράζει κατά λέξη όχι επειδή την ασπάζεται (έχει εκφράσει τη διαφωνία του εξαρχής), αλλά επειδή ήταν η κρατούσα θεωρία του καιρού του (πριν την Πατριαρχική Επιτροπή του 1883, μην το ξεχνάμε), ώστε οι αναγνώστες να έχουν μια εικόνα της βυζαντινής παρασημαντικής (την οποία δεν χρησιμοποιεί ο ίδιος και την αναγκαιότητα της οποίας δεν παραδέχεται) και γενικότερα της βυζαντινής θεωρίας των Ελλήνων, όπως αναφέρει.
Ο Γάλλος μουσικολόγος πάντως παραμένει μια ιδιαίτερη φυσιογνωμία στη μελέτη της μουσικής μας. Παρά το γεγονός ότι τα συμπεράσματα και οι προτάσεις του μπορεί να φαντάζουν σήμερα καινοφανή και παρακινδυνευμένα (θα κάνω λόγο στο μέλλον αναλυτικότερα), δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την αγάπη του για την πατρίδα μας και την ελληνική μουσική. Ιδιαίτερα στο έργο του Souvenirs..., φαίνεται πιο Έλληνας από πολλούς "δικούς μας": αν διάβαζαν μερικοί κάποια γραφόμενά του, είναι σίγουρο ότι θα τον χαρακτήριζαν αμέσως Έλληνα εθνικιστή! Κι αν λάβουμε υπόψη την εθνικότητα, τις καταβολές και την εποχή του, μάλλον πολύ πιο λογικά από πολλά αντίστοιχα ελληνικά εγχειρήματα θα χαρακτήριζα το όσα έγραψε... Φαίνεται πάντως να μελετήθηκε το έργο του, αφού κάποιοι (Ψάχος, Καράς κλπ.) επεχείρησαν αργότερα να μετουσιώσουν στην πράξη μερικές από τις προτάσεις του, μάλλον ανεπιτυχώς, αν κρίνουμε από την αποδοχή τους από την ψαλτική κοινότητα. Αυτά όμως εν καιρώ.