14 Σεπτεμβρίου, ραντισμός του τιμ. Σταυρού και του βασιλικού με «κανίον»

[Diogenes]

Βλέποντας σήμερα αυτό το ωραιότατο βίντεο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο (από το 58ο λεπτό κ. εξ.) μού γεννήθηκαν οι εξής απορίες σχετικά με την τελετή της Υψώσεως του τιμίου Σταυρού:

- Γιατί ραντίζεται ο τίμιος Σταυρός και ο βασιλικός με «κανίον»; Υπάρχει κάποιος συμβολισμός;

- Τι υγρό περιέχει το «κανίον»; Αγιασμό, άρωμα ή μύρο;

- Από πότε μαρτυρείται αυτή η τυπική διάταξη; Υπάρχουν πηγές;

Το μεν Τυπικό της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας δεν αναφέρει το κανίον. Το δε Ημερολόγιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου αναφέρει τα εξής:
- «Ὁ Διάκονος ἤ ἄλλος τις, ραντίζει μέ κανίον τόν ὑπό τοῦ Ἱερέως κρατούμενον Τίμιον Σταυρόν καί βασιλικόν…». (Τελετή της υψώσεως του τιμίου Σταυρού, σελ. 319)
- «῾Ο ῾Υπογραμματεύς λαβών ἀπό τοῦ Μ. ᾿Εκκλησιάρχου μικρόν δίσκον καί κανίον ραντίζει τόν ὑπό τοῦ ᾿Αρχιγραμματέως κρατούμενον Τίμιον Σταυρόν καί βασιλικόν…». (Τελετή της υψώσεως του τιμίου Σταυρού εν τη Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία, σελ. 321)

 

[π. Μάξιμος]

Καί οἱ Ρῶσοι τό κάνουν.

Ὀνομάζεται «βάπτισις» ἤ «ἀπομυρισμός» τοῦ τιμίου σταυροῦ.

Οἱ μέν Ρῶσοι νερό, οἱ δέ του Οικουμενικού Πατριαρχείου μέ ἀνθόνερο - ροδόσταμα.

Ἁγιασμός χωρίς εἰδική ἀκολουθία καί εὐχή ἁγιασμοῦ.

Περισσότερα ἀπό ἄλλους (ἤ ἀργότερα).

 

[π. Δαβίδ]

Το έθιμο αυτό είναι δημοφιλές και στην Κύπρο, όπως και σε ναούς της διασποράς όπου το εκκλησίασμα έχει πολλούς Κυπρίους. Σε κάποιες φωτογραφίες είδα "μίνι" κατάδυση του Τιμίου Σταυρού καθώς έσκυβε ο ιερέας σε κάθε σημείο.

 

[π. Μάξιμος]

Μέ προλάβατε πάτερ!

Το τυπικό της Εκκλησίας της Κύπρου στό διαδίκτυο

Η τυπική διάταξη του Ιανουαρίου εδώ.

analogion.com

Εἶτα ποιήσας μετανοίας τρεῖς, ἐν οἱᾳδήποτε ἡμέρᾳ καὶ ἂν τύχῃ, λαμβάνει ἀνὰ χεῖρας τὸν τίμιον Σταυρὸν μετὰ κλάδων βασιλικοῦ, καὶ ὑψοῖ αὐτὸν ἄνωθεν τῆς κολυμβήθρας λέγων ἐκφώνως· «Ἐλέησον ἡμᾶς, ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου· δεόμεθά σου ἐπάκουσον καὶ ἐλέησον». Καὶ οἱ μὲν χοροὶ ἄρχονται τῆς α´ ἑκατοντάδος τοῦ «Κύριε, ἐλέησον», ὁ δὲ διάκονος καὶ οἱ πιστοί, ὅσοι ἂν βούλωνται, ῥαίνουσι διὰ ῥοδοστάγματος τὸν τίμιον Σταυρὸν μέχρι τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ «Κύριε, ἐλέησον». Ὁ ἱερεὺς κλίνει τὴν κεφαλὴν καὶ ἀνίσταται ὀλίγον κατ᾿ ὀλίγον μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῆς ἑκατοντάδος.

 

[π. Μάξιμος]

Εὐχαριστοῦμε γιά τό θέμα.
Πάντως δέν ἀπαντήθηκαν οἱ ἐρωτήσεις σου.

- Γιατί ραντίζεται ο τίμιος Σταυρός και ο βασιλικός με «κανίον»; Υπάρχει κάποιος συμβολισμός;

- Από πότε μαρτυρείται αυτή η τυπική διάταξη; Υπάρχουν πηγές;

Ἐπίσης εἶναι περίεργο πῶς στόν Πάνσεπτο Π. Ν. συμβαίνει αὐτό. Ἀπό πότε ; Ὁ Βουδούρης οὐδέν ἀναφέρει.
(Ἄσε πού ὁ ἱερεύς οὐδόλως σκύβει...)

Το μεν Τυπικό της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας δεν αναφέρει το κανίον. Το δε Ημερολόγιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου αναφέρει τα εξής:
- «Ὁ Διάκονος ἤ ἄλλος τις, ραντίζει μέ κανίον τόν ὑπό τοῦ Ἱερέως κρατούμενον Τίμιον Σταυρόν καί βασιλικόν…». (Τελετή της υψώσεως του τιμίου Σταυρού, σελ. 319)
- «῾Ο ῾Υπογραμματεύς λαβών ἀπό τοῦ Μ. ᾿Εκκλησιάρχου μικρόν δίσκον καί κανίον ραντίζει τόν ὑπό τοῦ ᾿Αρχιγραμματέως κρατούμενον Τίμιον Σταυρόν καί βασιλικόν…». (Τελετή της υψώσεως του τιμίου Σταυρού εν τη Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία, σελ. 320)

(ἀπό ποῦ οἱ ἀναφερόμενες σελίδες ; )

 

[Diogenes]

Εὐχαριστοῦμε γιά τό θέμα.

Και εγώ σας ευχαριστώ για την υπομονή και ανοχή σας.

(ἀπό ποῦ οἱ ἀναφερόμενες σελίδες ; )

https://www.imis.gr/el/εκδόσεις-55/τυπικά-11948/τυπικό-2025-26941
Δείτε σε αυτό το pdf στις σελίδες 319 και 321.
(Το βίντεο με τον πατριάρχη Μόσχας το είχα δει αλλά το ξέχασα.)

 

[MTheodorakis]

«Τῇ τρίτῃ ὥρᾳ σημαίνουσι διὰ τὴν τελετήν, εἰσέρχονται εἰς τὸ διακονικόν· ὁ τελῶν τὴν λειτουργίαν ἱερεὺς ἐνδύεται, κοσμοῦσι τρεῖς Σταυροὺς ἢ ἕναν μόνον καὶ τιθέασιν ἐπὶ τῆς (ἁγίας) τραπέζης…Μετὰ ταῦτα νίπτουσιν τὸν Σταυρόν. Μυρίζουσιν αὐτὸν καὶ λέγουσι τὴν ὑπακοὴν τοῦ Σταυροῦ. Ὁ λαὸς ἀσπάζεται τὸν Σταυρὸν καὶ τοὺς Σταυροὺς τιθέασιν ἐπὶ τῆς τραπέζης. Εἶτα ἄρχονται τῆς λειτουργίας...Μετὰ τὴν μετάληψιν διανέμουσι τῷ λαῷ τὸ ἁγιασθὲν ὕδωρ καὶ οὕτω πάντα τελοῦνται»

(Γεωργιανὸ-Ἱεροσολυμιτικὸ κανονάριο ζ’ αἰ. (Νέα Σιὼν τ. 14 (1914) σσ. 108-109)).​

 

[Diogenes]

Προηγουμένως βρήκα αυτήν την ιστοσελίδα: https://novo-diveevo.org/blog/history-of-the-rite-of-the-exaltation-of-the-cross

 

[π. Μάξιμος]

https://www.imis.gr/el/εκδόσεις-55/τυπικά-11948/τυπικό-2025-26941
Δείτε σε αυτό το pdf στις σελίδες 319 και 321.

Αὐτή εἶναι μιά ἠλεκτρονική ἔκδοση τῆς συγκεκριμένης Μητροπόλεως καί ἡ σελιδαρίθμιση δέν εἶναι τῆς ἐντύπου Ἐπετηρίδος (ΕΟΠ). Γι᾿ αὐτό ἀπόρησα. Τήν ἔχουμε δείξει κι ἐδῶ.

 

[π. Μάξιμος]

«Τῇ τρίτῃ ὥρᾳ σημαίνουσι διὰ τὴν τελετήν, εἰσέρχονται εἰς τὸ διακονικόν· ὁ τελῶν τὴν λειτουργίαν ἱερεὺς ἐνδύεται, κοσμοῦσι τρεῖς Σταυροὺς ἢ ἕναν μόνον καὶ τιθέασιν ἐπὶ τῆς (ἁγίας) τραπέζης…Μετὰ ταῦτα νίπτουσιν τὸν Σταυρόν. Μυρίζουσιν αὐτὸν καὶ λέγουσι τὴν ὑπακοὴν τοῦ Σταυροῦ. Ὁ λαὸς ἀσπάζεται τὸν Σταυρὸν καὶ τοὺς Σταυροὺς τιθέασιν ἐπὶ τῆς τραπέζης. Εἶτα ἄρχονται τῆς λειτουργίας...Μετὰ τὴν μετάληψιν διανέμουσι τῷ λαῷ τὸ ἁγιασθὲν ὕδωρ καὶ οὕτω πάντα τελοῦνται»

(Γεωργιανὸ-Ἱεροσολυμιτικὸ κανονάριο ζ’ αἰ. (Νέα Σιὼν τ. 14 (1914) σσ. 108-109)).​

Γεωργιανό-Ἱεροσολυμιτικὸ Κανονάριο

Τὸ Γεωργιανό-Ἱεροσολυμιτικὸ Κανονάριο εἶναι ἕνα Ἱεροσολυμιτικὸ τυπικό, τὸ ὁποῖο ἀκολουθοῦσαν καὶ οἱ Γεωργιανοὶ πιστοὶ. Διατηρεῖται σὲ Γεωργιανὰ χειρόγραφα τοῦ ι' αἰ., ἀνάγεται ὅμως στὸν ζ' αἰ. Ἑλληνικὴ μετάφρασή του δημοσίευσε ὁ λειτουργιολόγος Ἀρχιμ. Κάλλιστος Μηλιαρᾶς στὸ περιοδικὸ τοῦ...

analogion.com

Μάλιστα. Καί ἀπό αὐτό τηρεῖται (παραπλησίως) στόν Π. Ν. καί ἀλλαχοῦ ; Δέν ἔχω δεῖ στά Ἰεροσόλυμα τί κάνουν.

 

[Diogenes]

(Ἄσε πού ὁ ἱερεύς οὐδόλως σκύβει...)

(Εδώ από το 1:00:10 κ.εξ. σκύβει.)

 

[Shota]

Σελ. 107 εδώ.

Τυπικόν Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως - βυζαντινό χειρόγραφο (10ος-11ος αι.) της Βιβλιοθήκης της Δρέσδης με αριθμό Α 110

http://www.amen.gr/article18706 Ένα σπάνιο και ξεχασμένο χειρόγραφο, με τον κωδικό Α 110, για την παρουσία του αυτοκράτορα και του πατριάρχη στις λειτουργικές εκδηλώσεις της Μεγάλης Εκκλησίας, δηλαδή της Αγίας Σοφίας, βρήκε στην βιβλιοθήκη Λαντέν της Δρέσδης και μελετά ο διαπρεπής καθηγητής...

analogion.com

 

[Shota]

«Τῇ τρίτῃ ὥρᾳ σημαίνουσι διὰ τὴν τελετήν, εἰσέρχονται εἰς τὸ διακονικόν· ὁ τελῶν τὴν λειτουργίαν ἱερεὺς ἐνδύεται, κοσμοῦσι τρεῖς Σταυροὺς ἢ ἕναν μόνον καὶ τιθέασιν ἐπὶ τῆς (ἁγίας) τραπέζης…Μετὰ ταῦτα νίπτουσιν τὸν Σταυρόν. Μυρίζουσιν αὐτὸν καὶ λέγουσι τὴν ὑπακοὴν τοῦ Σταυροῦ. Ὁ λαὸς ἀσπάζεται τὸν Σταυρὸν καὶ τοὺς Σταυροὺς τιθέασιν ἐπὶ τῆς τραπέζης. Εἶτα ἄρχονται τῆς λειτουργίας...Μετὰ τὴν μετάληψιν διανέμουσι τῷ λαῷ τὸ ἁγιασθὲν ὕδωρ καὶ οὕτω πάντα τελοῦνται»

(Γεωργιανὸ-Ἱεροσολυμιτικὸ κανονάριο ζ’ αἰ. (Νέα Σιὼν τ. 14 (1914) σσ. 108-109)).​

Υπάρχει επίσης σχέση με την ακολουθία της Μ. Παρασκευής.

 

[emakris]

Χωρίς να έχω συγκεκριμένα στοιχεία επί αυτού, εικάζω ότι η όλη διαδικασία της υψώσεως, με το σκύψιμο του ιερέα στο έδαφος και την απόπλυση του Σταυρού, αποτελεί τελετουργική υπόμνηση της ανασύρσεως του Τιμίου Σταυρού από το χώμα (με ενέργειες της Αγ. Ελένης), σύμφωνα με την παράδοση.

 

[Shota]

Χωρίς να έχω συγκεκριμένα στοιχεία επί αυτού, εικάζω ότι η όλη διαδικασία της υψώσεως, με το σκύψιμο του ιερέα στο έδαφος και την απόπλυση του Σταυρού, αποτελεί τελετουργική υπόμνηση της ανασύρσεως του Τιμίου Σταυρού από το χώμα (με ενέργειες της Αγ. Ελένης), σύμφωνα με την παράδοση.

Чин Воздвижения Креста: историко-литургический очерк - профессор Николай Дмитриевич Успенский - читать, скачать

Труд «Чин Воздвижения Креста: историко-литургический очерк» профессора Николая Дмитриевича Успенского. Большинство произведений библиотеки можно скачать в форматах EPUB, PDF.

azbyka.ru

Αυτά τα ιστορικά στοιχεία φαίνονται καλύτερα στο Γεωργιανό-Ιεροσολυμιτικό κανονάριο, όπου οι σταυροί είναι 3 και η ύψωση γίνεται 3 φορές, ενώ ψάλλονται, μεταξύ των άλλων, οι ψαλμικοί στίχοι ἔδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν και ποίησον μετ᾿ ἐμοῦ σημεῖον.

 

[Shota]

Οἱ μέν Ρῶσοι νερό, οἱ δέ του Οικουμενικού Πατριαρχείου μέ ἀνθόνερο - ροδόσταμα.

Και το τυπικό του Μεγάλου Ναού της Κοιμήσεως της Μόσχας που τυπώθηκε το 1795 στη Πετρούπολη μιλάει για το ροδόσταμα. Εκτός αν το гуляфная вода σημαίνει κάτι άλλο.

Чин священнослужения и обрядов, наблюдаемый в большом Успенском соборе | НЭБ Книжные памятники

Чин священнослужения и обрядов, наблюдаемый в большом Успенском соборе – undefined ➤ Смотреть изобразительный материал онлайн на проекте «Книжные памятники» от НЭБ.

kp.rusneb.ru

 

[π. Μάξιμος]

Και το τυπικό του Μεγάλου Ναού της Κοιμήσεως της Μόσχας που τυπώθηκε το 1795 στη Πετρούπολη μιλάει για το ροδόσταμα. Εκτός αν το гуляфная вода σημαίνει κάτι άλλο.

Εὐχαριστοῦμε. Ναί, ἀπ᾿ ὅ,τι διάβασα πρόκειται γιά ροδόνερο. Καί αὐτά τά δοχεῖα / σκεύη εἶναι ἱερά σκεύη μέ τό σταυρό ἐπάνω.
Ἐπειδή καθόλου δέν γνώριζα τή διαδικασία καί γίνεται ἀναφορά σέ «ἁγιασμό» ὑπέθεσα τό νερό.
Τά μεταλλικά δοχεῖα πάντως ἀπό κάτω πού συγκεντρώνουν τό ὑγρό, πρόσεξα ὅτι ἔχουν μέσα ροδοπέταλα καί ἄνθη.

Ἀπ᾿ ὅσα παρατέθηκαν, πρόκειται γιά τόν «μυρισμό» τοῦ τιμίου σταυροῦ / τιμίων ξύλων, ἐνῶ ὁ «ἀπομυρισμός» ἦταν ἡ ἀπόπλυση μετά τό τέλος τῆς ὅλης διαδικασίας, διαρκούσης κάποιες ἡμέρες προφανῶς.

 

[Shota]

Εὐχαριστοῦμε. Ναί, ἀπ᾿ ὅ,τι διάβασα πρόκειται γιά ροδόνερο. Καί αὐτά τά δοχεῖα / σκεύη εἶναι ἱερά σκεύη μέ τό σταυρό ἐπάνω.
Ἐπειδή καθόλου δέν γνώριζα τή διαδικασία καί γίνεται ἀναφορά σέ «ἁγιασμό» ὑπέθεσα τό νερό.

Το ημερολόγιο του Πατριαρχείου Μόσχας μιλάει όντως για το νερό (προαιρετικά με κάτι σταγόνες του έλαιου τριανταφυλλου).

Официальный сайт Русской Православной Церкви / Патриархия.ru

Официальный сайт Русской Православной Церкви / Патриархия.ru

www.patriarchia.ru

 

[π. Μάξιμος]

Πάντως, αὐτά πού μαθαίνουμε ἐμεῖς στό Ψ μέ τήν ἀνταλλαγή πληροφοριῶν, δέν τά ξέρουν οὔτε αὐτοί πού τά κάνουν καί γιατί τά κάνουν !!!

 

[Diogenes]

Πάντως, αὐτά πού μαθαίνουμε ἐμεῖς στό Ψ μέ τήν ἀνταλλαγή πληροφοριῶν, δέν τά ξέρουν οὔτε αὐτοί πού τά κάνουν καί γιατί τά κάνουν !!!

Ακριβώς ακριβώς!!!
Σάς ευχαριστούμε όλους απείρως!!!