Το ύψωμα ή ύψωμον - ακολουθία υψώματος στις εορτές

simeon

Παλαιό Μέλος
#1
Έρχομαι σε εσάς με μια παράκληση.
Διαβάζοντας ένα ελληνικό πνευματικό βιβλίο, συνάντησα κάτι για το οποίο έως τώρα δεν έχω ακούσει ποτέ και, επειδή δεν είμαι Έλληνας, δεν καταλαβαίνω τι θέλει να πει. Αυτό είναι την λέξη "το ύψωμα". Προσθέτω και μία φωτογραφία του κειμένου μέσα στο οποίο βρήκα αυτή τη λέξη. Έψαξα στο Λεξικό του Μπαμπινιώτη και εκεί γράφει το εξής:"2. ΕΚΚΛΗΣ. το μέρος του προσφόρου που έχει σφραγιστεί με τα ιερά σύμβολα και δίνεται τεμαχισμένο σε κομμάτια ως αντίδωρο στους πιστούς".
Αλλ' εγώ πιστεύω ότι πρόκειται για κάτι αλλό από αντίδωρο. Λοιπόν, θα σας παρακαλούσα εγκαρδίως να με εξηγείτε σε τι αναφέρει το κείμενο μιλώντας για το "ύψωμα".
Ευχαριστώ! :)
 

Attachments

#2
Έρχομαι σε εσάς με μια παράκληση.
Διαβάζοντας ένα ελληνικό πνευματικό βιβλίο, συνάντησα κάτι για το οποίο έως τώρα δεν έχω ακούσει ποτέ και, επειδή δεν είμαι Έλληνας, δεν καταλαβαίνω τι θέλει να πει. Αυτό είναι την λέξη "το ύψωμα". Προσθέτω και μία φωτογραφία του κειμένου μέσα στο οποίο βρήκα αυτή τη λέξη. Έψαξα στο Λεξικό του Μπαμπινιώτη και εκεί γράφει το εξής:"2. ΕΚΚΛΗΣ. το μέρος του προσφόρου που έχει σφραγιστεί με τα ιερά σύμβολα και δίνεται τεμαχισμένο σε κομμάτια ως αντίδωρο στους πιστούς".
Αλλ' εγώ πιστεύω ότι πρόκειται για κάτι αλλό από αντίδωρο. Λοιπόν, θα σας παρακαλούσα εγκαρδίως να με εξηγείτε σε τι αναφέρει το κείμενο μιλώντας για το "ύψωμα".
Ευχαριστώ! :)
Από αυτό που διαβάζω, καταλαβαίνω ότι μιλάει για το αντίδωρο ή ύψωμα ή κατακλαστό (έννοιες μάλλον ταυτόσημες).
Δεν μιλάει για την ύψωση της Παναγίας (ακολουθία που γίνεται στην τράπεζα καθημερινά στα μοναστήρια και σε ιδιαίτερες περιστάσεις από τους ιερείς κατ' αίτηση των πιστών).
 
Last edited:

neoklis

Νεοκλής Λευκόπουλος, Γενικός Συντονιστής
#3
Ακόμη συνηθίζεται πολλοί κληρικοί εξ αιτίας παλαιοτέρων συνηθειών από προκατόχους κληρικούς να μοιράζουν «υψώματα». Το ύψωμα κατ' ακρίβειαν της λέξεως είναι ό,τι υψώνεται από τους άρτους στην Αγία Πρόθεση και προσκομίζεται. Όμως κάθε ευλαβής πιστή κυρία ή κύριος που παρασκευάζει με ζήλο και ζέουσα ευσέβεια το πρόσφορο, ζητά από το δικό της πρόσφορο ύψωμα. Τότε συμβαίνουν δύο τινά. Ή από το συγκεκριμένο πρόσφορο εξάγεται η προσκομιδή, κάτι από τα προαναφερθέντα, ή υψώνονται όλα τα πρόσφορα στην Πρόθεση και εξ αυτών εξάγονται αυτά τα ιδιαίτερα! Αντίδωρα τα λεγόμενα «υψώματα» και μάλιστα τυλιγμένα σε χαρτί ή ασημόχαρτο. Φυσικά αυτή η συνήθεια, όπως και πολλές άλλες της λατρευτικής μας ζωής δεν ξεκόβονται με τη μέθοδο της «μαχαίρας». Άλλωστε και σ' αυτήν την πράξη της ποιμένουσας Εκκλησίας κρύβεται κάτι πιο βαθύ. Αυτό είναι η ευλαβική ενασχόληση των πιστών μας με τα άγια πράγματα της Εκκλησίας μας. Δικαιολογώντας αυτή την ευλαβική διανομή του «υψώματος» ο ποιμένας δημιουργεί άμιλα πνευματικού χαρακτήρα στους πιστούς του, τους μαθαίνει το ιερό εργόχειρο της προετοιμασίας του προσφόρου και τους οδηγεί βήμα - βήμα στην πνευματική ζωή επαγωγικά. Και για να μην είναι ασυνεπής στο ότι μόνο από τα προσκομιζόμενα τα 3 ή 5 πρόσφορα εξάγονται τα υψώματα, ας προσκομίζει όλα τα προσφερόμενα πρόσφορα, ιδιαιτέρως τα ζυμωτά «(=τα φτιαγμένα με το χέρι στα σπίτια, τα επονομαζόμενα και σπιτικά) και ας εξάγει πολλά υψώματα όσο και όλα τα προσφερόμενα των πιστών. Και φυσικά κατά την ακολουθία της Ιεράς προσκομιδής μπορεί απ' όλα να εξάγει μερίδες υπέρ ζώντων και κεκοιμημένων νύττοντας (κεντώντας, σχίζοντας) κάθε φορά από το καθένα το πρόσφορο.
από εδώ.
 

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#4

Attachments

tb---

τσοπάνης
#5
Αν ξέρει κάποιος ας γράψει για το θέμα που δείχνει και η φωτογραφία. Οι Γκαρδιτσιώτες μου το έχουν αναφέρει, αλλά δεν το έχω συγκρατήσει ακριβώς.
 

Attachments

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#6

Τό θέμα δέν τό ξέρουμε ἐμεῖς στήν Ἀθήνα. Κάποιοι εὑρισκόμενοι τυχαίως ἀπό ἐπαρχία μᾶς ζητᾶνε νά «σηκώσουμε τό ὕψωμα» κι ἐμεῖς δέν ξέρουμε τί νά κάνουμε.
Ἡ φωτογραφία προφανῶς ἀποτυπώνει ὅσα γράφει ὁ μακαριστός καθηγητής στήν ἀπάντηση πού ἀνέφερα, περί τοῦ «ὑψώμου τῶν κεκοιμημένων». Ὅποιος μπορεῖ ἄς σαρώσει.
Πάντως αὐτά εἶναι λαϊκά ἔθιμα, ὅπως γράφει καί ὁ κ. Καραμπάτσος, καί οἱ ἱερεῖς καλόν εἶναι νά κατευθύνουν τό πλήρωμα στά οὐσιώδη...


 

simeon

Παλαιό Μέλος
#7
Σας ευχαριστώ πολύ για όλα!
Διάβασα το κείμενο του κ. Καραμπάτσου και τώρα, έχοντας στη μνήμη μου και την Ύψωσιν της Παναγίας που γίνεται στο Άγιον Όρος κατά τις Κυριακές και μεγάλες εορτές, κατάλαβα τι είναι με αυτό το ύψωμα.
Στη Ρουμανία, μόνο το Πάσχα γίνεται κατι τέτοιο, αλλά κατά πλείστον οι πιστοί δεν ξέρουν τι είναι αυτό. Και στο Άγιον Όρος, όταν ήμουν με άλλους συμπατριώτες μου, με ερώτησαν τι είναι αυτό; Σε εμάς υπάρχει η Ακολουθία της Υψώσεως της Παναγίας στο Ωρολόγιο, αλλά είναι κάτι που δεν επιτελείται ούτε και στα μοναστήρια, και όπως είπα είναι άγνωστο πράγμα στους περισσοτέρους.
 

Γεράσιμος

Παλαιὸ μέλος
#8
Στὴν περιοχή μου ἔχουμε ἀκόμα καὶ σήμερα τὸ Ὕψωμα σὲ μνῆμες Ἁγίων. Ὅταν βρισκόμαστε σὲ ἐξωκκλήσι, μετὰ τὴν διανομὴ τοῦ ἀντιδώρου χτυπᾶ ἡ καμπάνα, ὅπως παλαιότερα σήμανε γιὰ τὴν ἀκολουθία τῆς Τραπέζης στὸ μοναστήρι τοῦ χωριοῦ. Παρατίθενται πρόσφορο, στὸ ὁποῖο βγάζουμε τριγωνικὸ τεμάχιο (ποὺ περιέχει τὴν μερίδα τῆς Θεοτόκου καὶ τὸ μεσαῖο καὶ κάτω τεμάχιο ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ), κρασί καί, συχνά, βρασμένο σιτάρι.
Στὸ χωριό μου διαβάζουμε μία ἀκολουθία ποὺ περιέχει τὸ ἀπολυτίκιο τοῦ ἑορταζομένου Ἁγίου, τὰ ἐλέησον ἡμᾶς, μέγα τὸ ὄνομα, τὴν εὐχὴ τῆς ἀρτοκλασίας, τὸ Πλούσιοι ἐπτώχευσαν καὶ τὸ Ἄξιόν ἐστι. Ἀκολουθεῖ ἀπόλυση. Σὲ ἄλλες ἐνορίες διαβάζεται ἡ "ἀκολουθία" τῆς ἀρτοκλασίας, ὅπως αὐτὴ συνηθίζεται στὶς ἐνορίες.
Στὸ σπίτι ποὺ μαζεύεται ἡ οἰκογένεια γιὰ φαγητό, διαμοιραζεται τὸ τεμάχιο ποὺ περιέχει τὴν μερίδα τῆς Θεοτόκου, ὁ καθένας τὸ βουτᾶ στὸ εὐλογημένο κρασὶ καὶ τὸ τρώει.
Εἶναι ἀρκετὰ οὐσιῶδες στοιχεῖο στὴν θρησκευτικὴ συνείδηση τοῦ λαοῦ μας, γιατὶ ἔχουν γνώση πὼς εἶναι ἀνάμνηση τῆς ἀκολουθίας τῆς Τραπέζης τῶν μονῶν ποὺ ὑπήρχαν στὴν περιοχή μας. Μάλιστα, ἰδίως στὶς πανηγύρεις, ὁ λαὸς δὲν φεύγει ἀπὸ τὸν Ναὸ προτοῦ διαβαστοῦν τὰ ὑψώματα.
 

MTheodorakis

Παλαιό Μέλος
#9


Στὸ Μεγάλο εὐχολόγιο (σσ. 587-590) ὑπάρχει καὶ ἀκολουθία «τῆς ὑψώσεως τῆς παναγίας ὅταν μέλλῃ τις ἀποδημήσαι ἐν ταξειδίῳ».


Ὑψωση ἄρτου γίνεται σὲ κάθε τράπεζα (Συμεὼν Θεσσαλονίκης P. G. τ. 155 στ. 664C, Ὡρολόγιον).
 
Last edited:

π. Μάξιμος

Γενικός Συντονιστής
#10

Στὸ Μεγάλο εὐχολόγιο (σσ. 587-590) ὑπάρχει καὶ ἀκολουθία «τῆς ὑψώσεως τῆς παναγίας ὅταν μέλλῃ τις ἀποδημήσαι ἐν ταξειδίῳ».
Τό ἀναφέρει ὁ κ. Ἀλέξ. Καραμπάτσος στά Εἰσαγωγικά τῶν Παρατηρήσεων ἐπί τῆς Ἀκολουθίας, ὁ ὁποῖος μέ εἰδοποίησε ὅτι ἡ ἐργασία του (τοῦ 2006) «περιέχει αρκετά σφάλματα και δεν αποτελεί το τελικό κείμενο, το οποίο προετοιμάζεται. Εξυπακούεται ότι όταν θα είναι έτοιμο θα σας το αποστείλω για να το έχετε ή να το ανεβάσετε επίσης» παρακαλῶντάς με νά ἀποσύρω τά συνημμένα. Ἀπάντησα ὅτι «ἀφοῦ ὑπάρχει στό δίκτυο καί δίνω σύνδεσμο δέν τό ἀφαιρῶ τώρα. Θά σημειώσω ὅτι μέ ἐνημέρωσες γιά ἐπικείμενη τελική ἔκδοση».


Ὑψωση ἄρτου γίνεται σὲ κάθε τράπεζα (Συμεὼν Θεσσαλονίκης P. G. τ. 155 στ. 664C).
http://vatopaidi.wordpress.com/2009/07/16/τι-ειναι-η-υψωση-τησ-παναγιασ/

 

domesticus

Lupus non curat numerum ovium
#11
Ἡ ἀκολουθία τοῦ Ὑψώματος στὴν ὑστεροβυζαντινὴ αὐτοκρατορικὴ ἐθιμοτυπία ἀπὸ τὸν ψευδο-Κωδινό.

Ψευδο-Κωδινός, Περί τῶν ὀφφικίων, Verpeaux, J. (ed.), Traité des offices, Paris 1966, σ. 218: ῎Επειτα μετὰ τὸ ἐπαρθῆναι τὸ μινσάλιον, τοῦ δομεστίκου τοῦ δομεστικείου κομίσαντος ἄρτον ἐν παναγιαρίῳ, ὁ βασιλεὺς εὐθέως ἀνίσταται. ῝Ο δὲ πατεῖ ἰσοπέδιον, τῶν τῷ βασιλεῖ κατὰ γένος προσηκόντων νέων ἀπὸ τῶν ἀσκεπῶν τις δραμὼν ἀμφοτέραις κατέχει χερσίν, ὥστε τὸν βασιλέα ἑδραίως πατεῖν. Τὸ δέ γε παναγιάριον ὁ ἐπὶ τῆς τραπέζης λαβὼν ἐπάνω τῆς τραπέζης τίθησι, καὶ ὑψῶν παναγίαν δίδωσι ταύτην τῷ δομεστίκῳ, ὁ δὲ τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ, οὗτος δὲ τῷ βασιλεῖ. Καὶ ἅμα τῷ τὴν παναγίαν βαλεῖν ἐν τῷ στόματι πάντες βοῶσι τὸ πολυχρόνιον. Καὶ ὁ πιγκέρνης αὐτίκα τὸ τοῦ οἰνοχείου φέρει σκουτέλιον, κρατῶν καὶ μανδύλιον, ἐπεὶ προαπῇραν, ὡς εἴρηται, τὸ μινσάλιον. Εἶτα τοῦ μὲν βασιλέως καθίσαντος, τοῦ δὲ μεγάλου δομεστίκου, τοῦ δομεστίκου καὶ τοῦ ἐπὶ τῆς τραπέζης ἀράντων τὴν τράπεζαν, λαμβάνουσι ταύτην οἱ τοῦ δομεστικείου δομέστικοι. Τῶν δὲ μετὰ τοῦτο προσκυνησάντων, λέγει ὁ βασιλεὺς τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ μεγάλῃ φωνῇ «εἰς πολλὰ ἔτη, μέγα δομέστικε». ῎Επειτά φησι πρὸς αὐτὸν «ἄπελθε», καὶ παρευθὺς συνεξέρ- χονται πάντες τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ.
 

Λεωνίδας

Λεωνίδας Γαρουφαλῆς
#12
Στήν Αἰτωλο-ἀκαρνανία ὑπάρχει ἡ παράδοσις τοῦ ὑψώματος καί τελεῖται στούς ναούς (ἤ καί κατ' οἶκον) γιά τίς διάφορες ἑορτές, ὅταν δηλαδή στήν οἰκογένεια ὑπάρχει ἑορτάζων (ἑορτάζουσα). Τό τυπικό πού ἀκολουθεῖται τό ἔχει γράψει ὁ κυρ-Ἀποστόλης Παπαχρῆστος σέ κάποια ἀπό τά ἐτήσια τυπικά πού ἐκδίδει. Θά τό βρεῖτε ἐδῶ.
 

neoklis

Νεοκλής Λευκόπουλος, Γενικός Συντονιστής
#13
Στήν Αἰτωλο-ἀκαρνανία ὑπάρχει ἡ παράδοσις τοῦ ὑψώματος καί τελεῖται στούς ναούς (ἤ καί κατ' οἶκον) γιά τίς διάφορες ἑορτές, ὅταν δηλαδή στήν οἰκογένεια ὑπάρχει ἑορτάζων (ἑορτάζουσα). Τό τυπικό πού ἀκολουθεῖται τό ἔχει γράψει ὁ κυρ-Ἀποστόλης Παπαχρῆστος σέ κάποια ἀπό τά ἐτήσια τυπικά πού ἐκδίδει. Θά τό βρεῖτε ἐδῶ.
Το σχετικό απόσπασμα.
 

Attachments

Last edited:

simeon

Παλαιό Μέλος
#14
Κάτι άλλο να ρωτήσω: Γίνεται ο ιερεύς να βγάλει υψώματα για τους πιστούς στην Αγία Προσκομιδή και μετά την Θεία Λειτουργία να τα τους μοιράσει;

Ερωτώ επειδή συνάντησα να αναφέρει κάτι τέτοιο το κείμενο που διαβάζω, αλλά από ό,τι κατάλαβα εδώ, αυτή την ακουλουθία τελείται μόνο στο τέλος της Θείας Λειτουργίας. Αν αυτό γίνεται στην Προσκομιδή, τα βγάλει μαζί με τις μερίδες εκείνες που τις βάλει πάνω στο Δισκάριον, και μετά τα αφήνει να τα μοιράσει στο τέλος της Λειτουργίας; Αυτό το ύψωμα δεν είναι αντιδώρο, αφού το τρως μετά από το φαγητό, όπως είναι στο Άγιον Όρος όταν τελείται Ύψωση της Παναγίας, επειδή το αντίδωρο το παίρνεις χωρίς να έχεις φαεί και πίνει τίποτε, έτσι δεν είναι;
Πολύ μπερδεύομαι!:(
Συγχωρέστε με! δεν είμαι θεολόγος, αλλά θέλω να καταλάβω αυτό το πράγμα για το οποίο δεν έχω ακούσει ποτέ στην Ρουμανία.
 
Last edited:
Top