nektar
νεοαρχάριος
Θεοτοκίον δ´ ᾠδῆς σταυροαναστασίμου κανόνος, Κυριακὴ α´ ἤχου:
Τῆς Εὔας τὴν πάλαι ὀφειλήν, ἀπέτισας Πανύμνητε, τῷ δι᾿ ἡμᾶς φανέντι νέῳ Ἀδάμ· ἑνώσας γὰρ ἑαυτῷ, ἐξ ἁγνῆς συλλήψεως, σάρκα νοερὰν ἐμψυχωμένην, ἐκ σοῦ προῆλθε Χριστός, εἰς τὸ συναμφότερον Κύριος.
Ἰδιόμελον Λιτῆς Ἀναλήψεως, ἦχος δ´ (τὸ αὐτὸ καὶ τῇ ἑπομένῃ Δευτέρᾳ ἑσπέρας ὡς Δόξα ἀποστίχων):
Τὴν καταβᾶσαν φύσιν τοῦ Ἀδὰμ εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς ὁ Θεός, καινοποιήσας σεαυτῷ, ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας ἀνήγαγες σήμερον· ὡς ἀγαπήσας γάρ, συνεκάθισας· ὡς συμπαθήσας δέ, ἥνωσας σαὐτῷ· ὡς ἑνώσας συνέπαθες· ὡς ἀπαθὴς παθῶν δέ, συνεδόξασας. Ἀλλ᾿ οἱ Ἀσώματοι, τίς ἐστιν οὗτος, ἔλεγον, ὁ ὡραῖος ἀνήρ; ἀλλ᾿ οὐκ ἄνθρωπος μόνον, Θεὸς δὲ καὶ ἄνθρωπος, τὸ συναμφότερον τὸ φαινόμενον. Ὅθεν ἔξαλλοι Ἄγγελοι, ἐν στολαῖς περιϊπτάμενοι, τοὺς Μαθητάς, Ἄνδρες ἐβόων, Γαλιλαῖοι, ὃς ἀφ᾿ ὑμῶν πεπόρευται, οὗτος Ἰησοῦς ἄνθρωπος Θεός, θεάνθρωπος πάλιν ἐλεύσεται, κριτὴς ζώντων καὶ νεκρῶν· πιστοῖς δὲ δωρούμενος ἁμαρτιῶν συγχώρησιν, καὶ τὸ μέγα ἔλεος.
ἡ αὐτὴ λέξις, σὲ πλῆθος ἀκολουθιῶν ἁγίων, ἀλλὰ καὶ στὸν Σοφιστὴ τοῦ Πλάτωνος:
Ξένος: τῷ δὴ φιλοσόφῳ καὶ ταῦτα μάλιστα τιμῶντι πᾶσα, ὡς ἔοικεν, ἀνάγκη διὰ ταῦτα μήτε τῶν ἓν ἢ καὶ τὰ πολλὰ [249d] εἴδη λεγόντων τὸ πᾶν ἑστηκὸς ἀποδέχεσθαι, τῶν τε αὖ πανταχῇ τὸ ὂν κινούντων μηδὲ τὸ παράπαν ἀκούειν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τῶν παίδων εὐχήν, ὅσα ἀκίνητα καὶ κεκινημένα, τὸ ὄν τε καὶ τὸ πᾶν συναμφότερα λέγειν.
Εἶναι ἀρχαία ἑλληνικὴ λέξη (< σὺν + ἀμφότερος) καὶ σημαίνει κυριολεκτικά: καὶ τὰ δύο μαζί, ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο, ἡ ταυτόχρονη συνύπαρξη δύο στοιχείων, ἡ σύνθεση δύο φαινομενικὰ ἀντίθετων ἢ συμπληρωματικῶν πραγματικοτήτων.
Στὴν ἀρχαία ἑλληνική Τὸ οὐδέτερο τὸ συναμφότερον σημαίνει: «καὶ τὰ δύο μαζί», «τὸ σύνολο τῶν δύο».
Παραδείγματα: τί πωλεῖς, σαὺτὴν ἢ τὰ ῥὄδα ἢ συναμφότερα; «Τί πουλᾶς; Ἐσένα, τὰ ρόδα ἢ καὶ τὰ δύο μαζί;»
Στοὺς Πατέρες καὶ στὴ θεολογία
Ἡ λέξη χρησιμοποιεῖται γιὰ νὰ δηλώσει τὴν ἕνωση δύο πραγματικοτήτων χωρὶς σύγχυση.
Παραδείγματα: θεία καὶ ἀνθρώπινη φύση τοῦ Χριστοῦ, ψυχὴ καὶ σῶμα, δικαιοσύνη καὶ φιλανθρωπία, ἐπιείκεια καὶ αὐστηρότητα.
Συνοπτικὸς ὁρισμός: τὸ συναμφότερον = ἡ ταυτόχρονη παρουσία, ἡ σύνθεση καὶ ἡ ἑνότητα δύο στοιχείων πὸὺ λειτουργοῦν μαζί, χὼρὶς νὰ καταργεῖ τὸ ἕνα τὸ ἄλλο. Εἶναι μία ἀπὸ τὶς ὡραιότερες λέξεις τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, γιατί δὲν σημαίνει ἁπλῶς «καὶ τὰ δύο», ἀλλὰ τὴν ἁρμονικὴ συνύπαρξη καὶ συνεργία τῶν δύο.
Στὴν πατερικὴ γραμματεία ὁ ὅρος προσλαμβάνει βαθύτερον θεολογικὸν περιεχόμενον καὶ χρησιμοποιεῖται γιὰ νὰ δηλώσῃ τὴν ἕνωσιν δύο πραγματικοτήτων, αἵτινες παραμένουν διακεκριμέναι, ἀλλὰ λειτουργοῦν ἀρμονικῶς ἐν μιᾷ ἀδιαιρέτῳ ἑνότητι. Ἔτσι γίνεται λόγος διὰ τὸ συναμφότερον τῆς θείας καὶ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τοῦ Χριστοῦ, τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς φιλανθρωπίας, τῆς ἐπιεικείας καὶ τῆς αὐστηρότητος.
Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος χρησιμοποιεῖ τὸν ὅρον γιὰ νὰ περιγράψῃ τὴν ἀνάγκην συνδυασμοῦ ἐπιεικείας καὶ λελόγισμένης αὐστηρότητος εἰς τὴν παιδαγωγίαν, ἐνῶ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς προσδίδει εἰς αὐτὸν ἰδιαιτέραν ἀνθρωπολογικὴν σημασίαν.
Κατὰ τὴν διδασκαλίαν τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ὁ ἄνθρωπος δὲν ταυτίζεται οὔτε μὲ τὴν ψυχὴν μόνον οὔτε μὲ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ συνιστᾷ τὸ συναμφότερον, δηλαδή τὴν ἀδιάσπαστον ψυχοσωματικὴν ἑνότητα. Τὸ σῶμα δὲν εἶναι οὔτε φυλακὴ τῆς ψυχῆς οὔτε προσωρινὸν περίβλημα, ἀλλὰ συστατικὸν στοιχεῖον τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως, προορισμένον νὰ μετάσχῃ τῆς σωτηρίας καὶ τῆς θεώσεως.
Ἐκ τῆς ἀληθείας ταύτης ἀπορρέει ὅτι ἡ θεία Χάρις δὲν ἁγιάζει μόνον τὴν ψυχήν, ἀλλὰ διαχέεται καὶ εἰς τὸ σῶμα. Ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος, ψυχὴ καὶ σῶμα, γίνεται δεκτικὸς τῆς ἀκτίστου θείας ἐνεργείας. Διὰ τοῦτο ἡ ὀρθόδοξος ἀσκητικὴ παράδοσις δὲν ἐπιδιώκει τὴν νέκρωσιν τοῦ σώματος, ἀλλὰ τὸν ἁγιασμόν καὶ τὴν μεταμόρφωσίν του.
Ἡ ἀνθρωπολογία αὕτη ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιον τοῦ Ἡσυχασμοῦ. Ἡ νοερὰ προσευχὴ («Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με») δὲν εἶναι μία καθαρῶς διανοητικὴ ἐνέργεια, ἀλλὰ προσευχὴ ὁλοκλήρου τοῦ ἀνθρώπου. Διὰ τῆς ἀσκήσεως, τῆς προσοχῆς, τῆς ταπεινώσεως καὶ τῆς συνεχῶς ἐπαναλαμβανομένης ἐπικλήσεως τοῦ θείου ὀνόματος, ὁ νοῦς ἐπιστρέφει εἰς τὴν καρδίαν, ἡ ὁποία θεωρεῖται συγχρόνως πνευματικὸν καὶ σωματικὸν κέντρον τοῦ ἀνθρώπου.
Καὶ τὸ σῶμα συμμετέχει εἰς τὴν προσευχὴν διὰ τῶν γονυκλισιῶν, τῆς στάσεως τοῦ σώματος, τῆς ἀναπνοῆς καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἡσυχίας. Δὲν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον εἰς τὴν πνευματικὴν ζωὴν, ἀλλὰ συνεργὸν τῆς ψυχῆς καὶ ὄργανον τῆς θείας Χάριτος. Οἱ αἰσθήσεις δὲν καταστρέφονται, ἀλλὰ καθαίρονται, ἁγιάζονται καὶ μεταμορφοῦνται, ὥστε νὰ παύσουν νὰ λειτουργοῦν ἐμπαθῶς καὶ νὰ καταστοῦν πνευματικαί.
Ἡ κορυφαία ἐμπειρία τῆς θεώσεως εἶναι ἡ θέα τοῦ Ἀκτίστου Φωτός, τοῦ αὐτοῦ φωτὸς τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου ἐπὶ τοῦ Ὄρους Θαβώρ. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἀντιτασσόμενος πρὸς τὸν Βαρλαὰμ τὸν Καλαβρόν, ἐδίδαξεν ὅτι οἱ κεκαθαρμένοι ἅγιοι βλέπουν τὸ Ἄκτιστον Φῶς οὐχὶ μόνον νοερῶς, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν, οἵτινες ἔχουν προηγουμένως μεταμορφωθῆ διὰ τῆς θείας Χάριτος.
Ἡ θεία Χάρις κατοικεῖ εἰς τὴν ψυχήν καὶ ἐξ αὐτῆς μεταδίδεται εἰς ὁλόκληρον τὸ σῶμα. Ἔτσι θεοῦται ὄχι μέρος τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ τὸ συναμφότερον, δηλαδή ἡ ψυχοσωματικὴ ἑνότης. Ἡ ἐμπειρία αὕτη ἀποτελεῖ πρόγευσιν τῆς μελλούσης Ἀναστάσεως, ὅταν τὰ σώματα τῶν δικαίων θὰ καταστοῦν ἄφθαρτα, πνευματοποιημένα καὶ πλήρη τῆς θείας δόξης, χωρὶς νὰ παύσουν νὰ εἶναι πραγματικὰ σώματα.
Διὸ καὶ ὁ Ἡσυχασμὸς δὲν διδάσκει φυγὴν ἀπὸ τὴν ὕλην, ἀλλὰ τὴν ἐν Χριστῷ μεταμόρφωσίν της. Ἡ σωτηρία δὲν ἀφορᾷ μέρος τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ τὸν ὅλον ἄνθρωπον, τὸ συναμφότερον ψυχῆς καὶ σώματος, τὸ ὁποῖον καλείται νὰ γίνῃ κοινωνὸς τῆς ἀκτίστου θείας ζωῆς.
(προέλευσις ἐκ διαφόρων πηγῶν, πρόχειρη δοκιμή)
παλαιότερα εὑρήματα στὸ Ψ ἐδῶ:
Τῆς Εὔας τὴν πάλαι ὀφειλήν, ἀπέτισας Πανύμνητε, τῷ δι᾿ ἡμᾶς φανέντι νέῳ Ἀδάμ· ἑνώσας γὰρ ἑαυτῷ, ἐξ ἁγνῆς συλλήψεως, σάρκα νοερὰν ἐμψυχωμένην, ἐκ σοῦ προῆλθε Χριστός, εἰς τὸ συναμφότερον Κύριος.
Ἰδιόμελον Λιτῆς Ἀναλήψεως, ἦχος δ´ (τὸ αὐτὸ καὶ τῇ ἑπομένῃ Δευτέρᾳ ἑσπέρας ὡς Δόξα ἀποστίχων):
Τὴν καταβᾶσαν φύσιν τοῦ Ἀδὰμ εἰς τὰ κατώτερα μέρη τῆς γῆς ὁ Θεός, καινοποιήσας σεαυτῷ, ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας ἀνήγαγες σήμερον· ὡς ἀγαπήσας γάρ, συνεκάθισας· ὡς συμπαθήσας δέ, ἥνωσας σαὐτῷ· ὡς ἑνώσας συνέπαθες· ὡς ἀπαθὴς παθῶν δέ, συνεδόξασας. Ἀλλ᾿ οἱ Ἀσώματοι, τίς ἐστιν οὗτος, ἔλεγον, ὁ ὡραῖος ἀνήρ; ἀλλ᾿ οὐκ ἄνθρωπος μόνον, Θεὸς δὲ καὶ ἄνθρωπος, τὸ συναμφότερον τὸ φαινόμενον. Ὅθεν ἔξαλλοι Ἄγγελοι, ἐν στολαῖς περιϊπτάμενοι, τοὺς Μαθητάς, Ἄνδρες ἐβόων, Γαλιλαῖοι, ὃς ἀφ᾿ ὑμῶν πεπόρευται, οὗτος Ἰησοῦς ἄνθρωπος Θεός, θεάνθρωπος πάλιν ἐλεύσεται, κριτὴς ζώντων καὶ νεκρῶν· πιστοῖς δὲ δωρούμενος ἁμαρτιῶν συγχώρησιν, καὶ τὸ μέγα ἔλεος.
ἡ αὐτὴ λέξις, σὲ πλῆθος ἀκολουθιῶν ἁγίων, ἀλλὰ καὶ στὸν Σοφιστὴ τοῦ Πλάτωνος:
Ξένος: τῷ δὴ φιλοσόφῳ καὶ ταῦτα μάλιστα τιμῶντι πᾶσα, ὡς ἔοικεν, ἀνάγκη διὰ ταῦτα μήτε τῶν ἓν ἢ καὶ τὰ πολλὰ [249d] εἴδη λεγόντων τὸ πᾶν ἑστηκὸς ἀποδέχεσθαι, τῶν τε αὖ πανταχῇ τὸ ὂν κινούντων μηδὲ τὸ παράπαν ἀκούειν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τῶν παίδων εὐχήν, ὅσα ἀκίνητα καὶ κεκινημένα, τὸ ὄν τε καὶ τὸ πᾶν συναμφότερα λέγειν.
Εἶναι ἀρχαία ἑλληνικὴ λέξη (< σὺν + ἀμφότερος) καὶ σημαίνει κυριολεκτικά: καὶ τὰ δύο μαζί, ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο, ἡ ταυτόχρονη συνύπαρξη δύο στοιχείων, ἡ σύνθεση δύο φαινομενικὰ ἀντίθετων ἢ συμπληρωματικῶν πραγματικοτήτων.
Στὴν ἀρχαία ἑλληνική Τὸ οὐδέτερο τὸ συναμφότερον σημαίνει: «καὶ τὰ δύο μαζί», «τὸ σύνολο τῶν δύο».
Παραδείγματα: τί πωλεῖς, σαὺτὴν ἢ τὰ ῥὄδα ἢ συναμφότερα; «Τί πουλᾶς; Ἐσένα, τὰ ρόδα ἢ καὶ τὰ δύο μαζί;»
Στοὺς Πατέρες καὶ στὴ θεολογία
Ἡ λέξη χρησιμοποιεῖται γιὰ νὰ δηλώσει τὴν ἕνωση δύο πραγματικοτήτων χωρὶς σύγχυση.
Παραδείγματα: θεία καὶ ἀνθρώπινη φύση τοῦ Χριστοῦ, ψυχὴ καὶ σῶμα, δικαιοσύνη καὶ φιλανθρωπία, ἐπιείκεια καὶ αὐστηρότητα.
Συνοπτικὸς ὁρισμός: τὸ συναμφότερον = ἡ ταυτόχρονη παρουσία, ἡ σύνθεση καὶ ἡ ἑνότητα δύο στοιχείων πὸὺ λειτουργοῦν μαζί, χὼρὶς νὰ καταργεῖ τὸ ἕνα τὸ ἄλλο. Εἶναι μία ἀπὸ τὶς ὡραιότερες λέξεις τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, γιατί δὲν σημαίνει ἁπλῶς «καὶ τὰ δύο», ἀλλὰ τὴν ἁρμονικὴ συνύπαρξη καὶ συνεργία τῶν δύο.
Στὴν πατερικὴ γραμματεία ὁ ὅρος προσλαμβάνει βαθύτερον θεολογικὸν περιεχόμενον καὶ χρησιμοποιεῖται γιὰ νὰ δηλώσῃ τὴν ἕνωσιν δύο πραγματικοτήτων, αἵτινες παραμένουν διακεκριμέναι, ἀλλὰ λειτουργοῦν ἀρμονικῶς ἐν μιᾷ ἀδιαιρέτῳ ἑνότητι. Ἔτσι γίνεται λόγος διὰ τὸ συναμφότερον τῆς θείας καὶ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τοῦ Χριστοῦ, τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς φιλανθρωπίας, τῆς ἐπιεικείας καὶ τῆς αὐστηρότητος.
Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος χρησιμοποιεῖ τὸν ὅρον γιὰ νὰ περιγράψῃ τὴν ἀνάγκην συνδυασμοῦ ἐπιεικείας καὶ λελόγισμένης αὐστηρότητος εἰς τὴν παιδαγωγίαν, ἐνῶ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς προσδίδει εἰς αὐτὸν ἰδιαιτέραν ἀνθρωπολογικὴν σημασίαν.
Κατὰ τὴν διδασκαλίαν τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ὁ ἄνθρωπος δὲν ταυτίζεται οὔτε μὲ τὴν ψυχὴν μόνον οὔτε μὲ τὸ σῶμα μόνον, ἀλλὰ συνιστᾷ τὸ συναμφότερον, δηλαδή τὴν ἀδιάσπαστον ψυχοσωματικὴν ἑνότητα. Τὸ σῶμα δὲν εἶναι οὔτε φυλακὴ τῆς ψυχῆς οὔτε προσωρινὸν περίβλημα, ἀλλὰ συστατικὸν στοιχεῖον τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως, προορισμένον νὰ μετάσχῃ τῆς σωτηρίας καὶ τῆς θεώσεως.
Ἐκ τῆς ἀληθείας ταύτης ἀπορρέει ὅτι ἡ θεία Χάρις δὲν ἁγιάζει μόνον τὴν ψυχήν, ἀλλὰ διαχέεται καὶ εἰς τὸ σῶμα. Ὁλόκληρος ὁ ἄνθρωπος, ψυχὴ καὶ σῶμα, γίνεται δεκτικὸς τῆς ἀκτίστου θείας ἐνεργείας. Διὰ τοῦτο ἡ ὀρθόδοξος ἀσκητικὴ παράδοσις δὲν ἐπιδιώκει τὴν νέκρωσιν τοῦ σώματος, ἀλλὰ τὸν ἁγιασμόν καὶ τὴν μεταμόρφωσίν του.
Ἡ ἀνθρωπολογία αὕτη ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιον τοῦ Ἡσυχασμοῦ. Ἡ νοερὰ προσευχὴ («Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με») δὲν εἶναι μία καθαρῶς διανοητικὴ ἐνέργεια, ἀλλὰ προσευχὴ ὁλοκλήρου τοῦ ἀνθρώπου. Διὰ τῆς ἀσκήσεως, τῆς προσοχῆς, τῆς ταπεινώσεως καὶ τῆς συνεχῶς ἐπαναλαμβανομένης ἐπικλήσεως τοῦ θείου ὀνόματος, ὁ νοῦς ἐπιστρέφει εἰς τὴν καρδίαν, ἡ ὁποία θεωρεῖται συγχρόνως πνευματικὸν καὶ σωματικὸν κέντρον τοῦ ἀνθρώπου.
Καὶ τὸ σῶμα συμμετέχει εἰς τὴν προσευχὴν διὰ τῶν γονυκλισιῶν, τῆς στάσεως τοῦ σώματος, τῆς ἀναπνοῆς καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἡσυχίας. Δὲν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον εἰς τὴν πνευματικὴν ζωὴν, ἀλλὰ συνεργὸν τῆς ψυχῆς καὶ ὄργανον τῆς θείας Χάριτος. Οἱ αἰσθήσεις δὲν καταστρέφονται, ἀλλὰ καθαίρονται, ἁγιάζονται καὶ μεταμορφοῦνται, ὥστε νὰ παύσουν νὰ λειτουργοῦν ἐμπαθῶς καὶ νὰ καταστοῦν πνευματικαί.
Ἡ κορυφαία ἐμπειρία τῆς θεώσεως εἶναι ἡ θέα τοῦ Ἀκτίστου Φωτός, τοῦ αὐτοῦ φωτὸς τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου ἐπὶ τοῦ Ὄρους Θαβώρ. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἀντιτασσόμενος πρὸς τὸν Βαρλαὰμ τὸν Καλαβρόν, ἐδίδαξεν ὅτι οἱ κεκαθαρμένοι ἅγιοι βλέπουν τὸ Ἄκτιστον Φῶς οὐχὶ μόνον νοερῶς, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν, οἵτινες ἔχουν προηγουμένως μεταμορφωθῆ διὰ τῆς θείας Χάριτος.
Ἡ θεία Χάρις κατοικεῖ εἰς τὴν ψυχήν καὶ ἐξ αὐτῆς μεταδίδεται εἰς ὁλόκληρον τὸ σῶμα. Ἔτσι θεοῦται ὄχι μέρος τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ τὸ συναμφότερον, δηλαδή ἡ ψυχοσωματικὴ ἑνότης. Ἡ ἐμπειρία αὕτη ἀποτελεῖ πρόγευσιν τῆς μελλούσης Ἀναστάσεως, ὅταν τὰ σώματα τῶν δικαίων θὰ καταστοῦν ἄφθαρτα, πνευματοποιημένα καὶ πλήρη τῆς θείας δόξης, χωρὶς νὰ παύσουν νὰ εἶναι πραγματικὰ σώματα.
Διὸ καὶ ὁ Ἡσυχασμὸς δὲν διδάσκει φυγὴν ἀπὸ τὴν ὕλην, ἀλλὰ τὴν ἐν Χριστῷ μεταμόρφωσίν της. Ἡ σωτηρία δὲν ἀφορᾷ μέρος τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ τὸν ὅλον ἄνθρωπον, τὸ συναμφότερον ψυχῆς καὶ σώματος, τὸ ὁποῖον καλείται νὰ γίνῃ κοινωνὸς τῆς ἀκτίστου θείας ζωῆς.
(προέλευσις ἐκ διαφόρων πηγῶν, πρόχειρη δοκιμή)
παλαιότερα εὑρήματα στὸ Ψ ἐδῶ: