Κοινωνικόν "Εις μνημόσυνον..." εις μνήμην Αγίων γυναικών.

npapadimit

Νικόλαος Παπαδημητρίου - Πύργος
Είναι σωστό να λέμε κοινωνικό "Εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δικαία. αλληλούια" όταν έχουμε εορτή Αγίας;
Προσωπικά το συνηθίζω και πρόσφατα το άκουσα και σε κάποια μετάδοση Πανηγύρεως από το Ρ/Φ Σταθμό της Εκκλησίας. Νομίζω όμως ότι το έχω δει γραμμένο και στα Δίπτυχα, δεν θυμάμαι όμως που ακριβώς!
Έχω ακούσει από "παλιό ψάλτη" τη θεωρία ότι γενικά δεν πρέπει να παραποιούμε τους ψαλμικούς στίχους, και δεν βλέπω που έχουμε παραποίηση (άν ισχύει η Θεωρία αυτή) με την αλλαγή του γένους...
Η μόνη δυσκολία ίσως να ήταν ως προς το μουσικό μέρος (αφορά βεβαίως τους λιγότερο έμπειρους), γιατί δεν έχω βρει κοινωνικό "Εις μνημόσυνον..." θηλυκό! (Συγχωρέστε με) και δεν ξέρω αν υπάρχει...
Μήπως για να μην υπάρχει δεν είναι σωστό να λέγεται;
Περιμένω τις γνώμες σας
(Έλα Διονύση! Δώσε...)
 
Είναι σωστό να λέμε κοινωνικό "Εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δικαία. αλληλούια" όταν έχουμε εορτή Αγίας;
Προσωπικά το συνηθίζω και πρόσφατα το άκουσα και σε κάποια μετάδοση Πανηγύρεως από το Ρ/Φ Σταθμό της Εκκλησίας.

Στην παράδοση των Σλαβοφώνων Ορθοδόξων (Ρώσων, Σέρβων κλπ) το κοινωνικό σε μνήμες α) αγίων γυναικών (μίας ή πολλών) και β) πολλών αγίων (πχ 40 Μαρτύρων, Αγ. Αναργύρων) είναι το "Αγαλλιάσθε δίκαιοι" (Κοινωνικό Αγίων Πάντων).

Νομίζω ότι αυτό είναι μια εναλλακτική λύση (αν και προσωπικώς ποτέ δεν άλλαξα το κοινωνικό αναλόγως του φύλου των αγίων), δεδομένης και της χρήσης αυτού του κοινωνικού επί σειρά ετών από ομόδοξες εκκλησίες.

Όσο για το τι ακούγεται από το Ρ/Φ σταθμό σε πανηγύρεις, ας μην το σχολιάσω! :mad: Αφήνω το αμίμητο "εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δίκαιοι", ενδεικτικόν του ότι ο ψάλλων δεν γνωρίζει γραμματική και συντακτικό!
 
Ούτε και εγώ το αλλάζω ποτέ αλλά έχω αλλάξει κατά καιρούς το "φθόγγος αυτού/ών" ή "τα ρήματα αυτού/αυτών" στο "Εις πάσαν την γήν". Δεν θυμάμαι εάν μου έχει τύχει "ο φθόγγος αυτής" (έχω μία εντύπωση οτι το είχα δεί σε ισαποστόλους γυναίκες αλλά ίσως κάνω λάθος).
 
Last edited:
Ούτε και εγώ το αλλάζω ποτέ αλλά έχω αλλάξει κατά καιρούς το "φθόγγος αυτού/ών" στο "Εις πάσαν την γήν". Δεν θυμάμαι εάν μου έχει τύχει "ο φθόγγος αυτής".

Αυτή η αλλαγή είναι σωστή και παραδοσιακή. :) Για την Αγία Ισαπόστολο Νίνα, φωτίστρια της Γεωργίας ορίζεται ως κοινωνικόν "Εις πάσαν την γην" αλλά το Μηναίο (όπως και το δικό μας εξάλλου) δίνει μόνο την αρχή του κοινωνικού.
 
Last edited:
Συγνώμη, μήπως μας διαφευγει, ότι το αρσενικό σαν γένος είναι ισχυρότερο του θηλυκού βάσει γραμματικής κ έτσι με το "δίκαιος" καλυπτεται κ το ασθενές, που λεει ολογος, φύλο;;;;
 
Συγνώμη, μήπως μας διαφευγει, ότι το αρσενικό σαν γένος είναι ισχυρότερο του θηλυκού βάσει γραμματικής κ έτσι με το "δίκαιος" καλυπτεται κ το ασθενές, που λεει ολογος, φύλο;;;;
Θά τό διατύπωνα κάπως διαφορετικά.
Ἀρσενικοῦ γένους στή γλώσσα μας τυχαίνει νά εἶναι ἡ λέξη ἄνθρωπος, πού καλύπτει καί τά δύο γένη.
 
Εγώ πάλι μόνο από ενικό σε πληθυντικό και το αντίθετο αλλάζω στα κοινωνικά. (π.χ. "έσονται δίκαιοι" ή "ο φθόγγος αυτών") Όχι το γένος.

Για τον πληθυντικό υπάρχουν στοιχεία από τα ίδια τα μουσικά κείμενα. Στο κοινωνικό των Αγ.Αποστόλων υπάρχουν συνθέσεις σε ενικό και σε πληθυντικό. Αναλόγως αλλάζουμε και το "Εις μνημόσυνον" αν και εκεί δεν έχω δει συνθέσεις σε πληθυντικό.
 
Θά τό διατύπωνα κάπως διαφορετικά.
Ἀρσενικοῦ γένους στή γλώσσα μας τυχαίνει νά εἶναι ἡ λέξη ἄνθρωπος, πού καλύπτει καί τά δύο γένη.

πατερ, εννοείται ότι το δίκαιος σαν επίθετο προσδιορίζει ένα ουσιαστικό που λείπει αλλά εννοείται κ εδωσες την απάντηση. πάντα σε όλα τα κειμενα αρχαίων κ νεων το αρσενικό γένος καλύπτει κ το θηλυκό.
 
Θά τό διατύπωνα κάπως διαφορετικά.
Ἀρσενικοῦ γένους στή γλώσσα μας τυχαίνει νά εἶναι ἡ λέξη ἄνθρωπος, πού καλύπτει καί τά δύο γένη.

Τότε και στις κηδείες γυναικών να μην αλλάζουμε το γένος και να λέμε 'ανάπαυσον ο Θεός τον (άνθρωπον...) δούλον σου...". Σε καμμία περίπτωση!
Κατά την ταπεινή μου γνώμη το γένος, καθώς επίσης και ο αριθμός, πρέπει να αλλάζει κατά περίπτωση. Είναι το ίδιο. Γιατί να αλλάζουμε τον αριθμό (π.χ. Αθανασίου και Κυρίλλου) "...έσονται δίκαιοι" και να μην αλλάζουμε το γένος;
Ή μήπως η μουσική της Εκκλησίας μας είναι μουσική για τη μουσική και πρέπει να λέμε και να ψάλλουμε ότι είναι καταγεγραμμένο από τους ψαλτοπατέρες μας (συνθέτες, υμνωδούς και ...εκδότες) και μόνο!
Ή μήπως η Βυζαντινή μουσική Σύνθεση έχει τελειώσει και δεν το κατάλαβα (μάλλον αυτό!!)
Μεγάλο κεφάλαιο.... πρέπει να απορρίψουμε όλους τους ψάλλοντας πρακτικώς!
Νομίζω λοιπόν ότι δεν υπάρχει κάτι μεμπτό στην αλλαγή του γένους στον συγκεκριμένο στίχο του ρια΄ ψαλμού, ο οποίος είναι από τους συχνότερους ψαλμικούς στίχους, που ψάλλεται ως κοινωνικός ψαλμός, ιδιαιτέρως σε εορτές μεγάλων Αγίων και δη του Προδρόμου.
Βέβαια κάποιος θα μπορούσε να πεί ότι ο Δαυίδ στον ψαλμό αυτό αναφέρεται σε άνδρα:
Ψαλμός ΡΙΑ΄.111
Μακάριος ανήρ, ο φοβούμενος τον Κύριον, εν ταις εντολαίς αυτού θελήσει σφόδρα. Δυνατόν εν τη γη έσται το σπέρμα αυτού· γενεά ευθέων ευλογηθήσεται. Δόξα και πλούτος, εν τω οίκω αυτού, και η δικαιοσύνη αυτού μένει εις τον αιώνα του αιώνος. Εξανέτειλεν εν σκότει φώς τοις ευθέσιν· ελεήμων και οικτίρμων και δίκαιος. Χρηστός ανήρ ο οικτείρων και κιχρών· οικονομήσει τους λόγους αυτού εν κρίσει· ότι εις τον αιώνα ου σαλευθήσεται. Εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δίκαιος. από ακοής πονηράς ού φοβηθήσεται· ετοίμη η καρδία αυτού ελπίζειν επί Κύριον· Εστήρικται η καρδία αυτού, ου μη φοβηθή, έως ου επίδη επί τους εχθρούς αυτού. Εσκόρπισεν, έδωκε τοις πένησιν, η δικαιοσύνη αυτού μένεις εις τον αιώνα του αιώνος· το κέρας αυτού υψωθήσεται εν δόξη. Αμαρτωλός όψεται και οργισθήσεται, τους οδόντας αυτού βρύξει και τακήσεται· επιθυμία αμαρτωλού απολείται.

Μήπως η αγιότης των Αγίων γυναικών, (οι οποίες -οι περισσότερες- μαρτύρησαν ακόμα και απ΄τον ίδιο τους τον Πατέρα) δεν είναι πράξη ανδρείας;
Αλλά τι είναι η ανδρεία μπροστά στην Αγιότητα!

Λοιπόν τελειώνοντας νομίζω ότι, αφού η Εκκλησία μας έχει ορίσει το συγκεκριμένο ψαλμικό στίχο ως κοινωνικό για τις μνήμες πάντων των λοιπών αγίων, ανδρών και γυναικών, και όχι άλλο, ας αλλάζουμε το γένος για να γίνεται η αναφορά μας στο πρόσωπο ορθότερη και ακριβέστερη.
Μόνο προσοχή στη μουσική ερμηνευτική απόδοση!
 
Βέβαια κάποιος θα μπορούσε να πεί ότι ο Δαυίδ στον ψαλμό αυτό αναφέρεται σε άνδρα:
Ψαλμός ΡΙΑ΄.111
Μακάριος ανήρ, ο φοβούμενος τον Κύριον, εν ταις εντολαίς αυτού θελήσει σφόδρα. Δυνατόν εν τη γη έσται το σπέρμα αυτού· γενεά ευθέων ευλογηθήσεται. Δόξα και πλούτος, εν τω οίκω αυτού, και η δικαιοσύνη αυτού μένει εις τον αιώνα του αιώνος. Εξανέτειλεν εν σκότει φώς τοις ευθέσιν· ελεήμων και οικτίρμων και δίκαιος. Χρηστός ανήρ ο οικτείρων και κιχρών· οικονομήσει τους λόγους αυτού εν κρίσει· ότι εις τον αιώνα ου σαλευθήσεται. Εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δίκαιος. από ακοής πονηράς ού φοβηθήσεται· ετοίμη η καρδία αυτού ελπίζειν επί Κύριον· Εστήρικται η καρδία αυτού, ου μη φοβηθή, έως ου επίδη επί τους εχθρούς αυτού. Εσκόρπισεν, έδωκε τοις πένησιν, η δικαιοσύνη αυτού μένεις εις τον αιώνα του αιώνος· το κέρας αυτού υψωθήσεται εν δόξη. Αμαρτωλός όψεται και οργισθήσεται, τους οδόντας αυτού βρύξει και τακήσεται· επιθυμία αμαρτωλού απολείται.

στο απόσπασμα μιλάει για ανδρα. όμως, δεν ισχύουν τα ίδια κ για τις γυναίκες, ή μήπως η επιθυμία της αμαρτωλης γυναικός δεν απολείται;;;
το αρσενικο γενος καλυπτει κ τα δυο, ειδικα στους αρχαίου συγγραφείς.
 
Είναι σωστό να λέμε κοινωνικό "Εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δικαία. αλληλούια" όταν έχουμε εορτή Αγίας;
Προσωπικά το συνηθίζω και πρόσφατα το άκουσα και σε κάποια μετάδοση Πανηγύρεως από το Ρ/Φ Σταθμό της Εκκλησίας. Νομίζω όμως ότι το έχω δει γραμμένο και στα Δίπτυχα, δεν θυμάμαι όμως που ακριβώς!
Έχω ακούσει από "παλιό ψάλτη" τη θεωρία ότι γενικά δεν πρέπει να παραποιούμε τους ψαλμικούς στίχους, και δεν βλέπω που έχουμε παραποίηση (άν ισχύει η Θεωρία αυτή) με την αλλαγή του γένους...
Η μόνη δυσκολία ίσως να ήταν ως προς το μουσικό μέρος (αφορά βεβαίως τους λιγότερο έμπειρους), γιατί δεν έχω βρει κοινωνικό "Εις μνημόσυνον..." θηλυκό! (Συγχωρέστε με) και δεν ξέρω αν υπάρχει...
Μήπως για να μην υπάρχει δεν είναι σωστό να λέγεται;
Περιμένω τις γνώμες σας
(Έλα Διονύση! Δώσε...)

᾿Αγαπητὲ φίλε καὶ παλαιὲ συμφοιτητὰ καὶ συνοικότροφε Νικόλαε, χαῖρε! βλέπω ὅτι ὡς ὑπερπολύτεκνος θεολόγος περιμένεις πρῶτα νὰ κοιμηθοῦν τὰ παιδιά, καὶ μετὰ –περασμένα μεσάνυκτα πιά– συνεχίζεις νὰ ἀγρυπνῇς καὶ νὰ ἐνδιαφέρεσαι γιὰ θεολογικὲς καὶ ὑμνολογικὲς καὶ τυπικολογικὲς συζητήσεις (διότι θεολογία ὑμνολογία καὶ τυπικὸν ἀλληλοπεριχωροῦνται, ὅπως ἐπανειλημμένως ἔχω δείξει) μὲ ἀνύστακτο ἐνδιαφέρον καὶ αἴσθημα εὐθύνης, ποὺ μακάρι νὰ εἴχαμε κι ἐμεῖς λίγο σὰν τὸ δικό σου.
Νὰ βρῇς τὸ 15ο τεῦχος τῆς «Συμβολῆς» καὶ νὰ τὸ κάμῃς μάθημα στὰ παιδιά σου καὶ στὰ παιδιὰ στὸ σχολεῖο ποὺ διδάσκεις, διότι στὴν σελίδα 73 καὶ ἑξῆς δημοσιεύω ἐκείνη τὴν ὑπέροχη θεολογικὴ καὶ ἀπολογητικὴ ἐπιστολὴ ποὺ εἴχαμε συντάξει ὅλοι μαζὶ οἱ 26 οἰκότροφοι τότε καὶ τὴν εἴχαμε στείλει στὰ «Νέα», ὅπου μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑπογράφεις καὶ σύ, γιὰ νὰ καμαρώσουν τὰ παιδιὰ τὸν πατέρα τους καὶ οἱ μαθητὲς τὸν δάσκαλό τους.
Μὲ συγκίνησες, ἀδελφέ μου, καὶ δὲν τὸ κρύβω. ἂς ἔλθουμε ὅμως καὶ στὸ ἐρώτημά σου, ὅπου ἤδη ἐκλεκτὰ μέλη τοῦ Ψαλτολογίου ἔχουν καλύψει μὲ ὀρθότατες παρατηρήσεις τὴν ἀπάντησι. εἶναι ἀλήθεια ὅτι βιάστηκες λίγο νὰ ἀνταπαντήσῃς, ἄλλα κάμε λίγη ὑπομονὴ καὶ ἄκουσέ με. ἡ ἀρχικὴ παρατήρησίς σου εἶναι ὡραία καὶ ὄχι ἄστοχος. ὅμως ἡ ἀλλαγὴ τοῦ «δίκαιος» σὲ «δικαία» εἶναι σχολαστικισμὸς ἀδικαιολόγητος. ἂν συνεορτάζωνται δύο ἀγίες, τί θὰ πρέπει νὰ ποῦμε; «εἰς μνημόσυνον αἰώνιον ἔσονται δίκαιαι»; γραμματικῶς εἶναι ἀλλαγὴ ἀχρείαστος, διότι τὸ «δίκαιος» εἶναι καὶ γιὰ τὸ θηλυκὸν γένος, διότι τὸ ἐπίθετον σχηματίζεται καὶ ὁ -ἡ δίκαιος, ὅπως ὁ - ἡ ἕτοιμος, ὁ - ἡ ἀξιομακάριστος, ὁ - ἡ ἐρίτιμος, καὶ τόσα ἄλλα. δὲς καὶ τὸ λεξικὸν τῆς ἀρχαίας τοῦ Σταμάτακου. μάλιστα σ᾿ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις συχνὰ ὁ ἀρχαιότερος τύπος εἶναι «ἡ δίκαιος», ἐνῷ «ἡ δικαία» εἶναι μεταγενέστερος τύπος (πάντοτε γιὰ τὴν ἀρχαία μιλοῦμε). καὶ ἑρμηνευτικῶς δὲν εὐοδοῦται ἡ ἀλλαγή, διότι δίκαιος ἐδῶ ἐννοεῖται πᾶς ἄνθρωπος, ὅπως εἶπε καὶ ὁ πατὴρ Μάξιμος συμφωνοῦντος καὶ τοῦ Νίκου Λ.. τέλος λειτουργικῶς δὲν εἶναι σωστὴ ἡ ἀλλαγή, διότι ὁ κύριος ῥόλος τοῦ κοινωνικοῦ δὲν εἶναι ἡ ἀνύμνησις τοῦ θέματος τῆς ἡμέρας, ἀλλὰ ἄλλος.
Στὰ Δίπτυχα τῶν τελευταίων ἐτῶν τέτοια σημείωσι δὲν ὑπάρχει, ἐκτὸς κι ἂν πρόκειται γιὰ κανένα τυπογραφικὸ ἀβλέπτημα ποὺ διέλαθε τῆς προσοχῆς τοῦ ἐπιμελητοῦ! γιὰ παλαιότερα δὲν ξέρω, ἀλλὰ δὲν θυμοῦμαι κάτι τέτοιο. γιὰ τὸ ῥαδιόφωνο ἤδη τὰ εἶπε ὁ Παναγιώτης Σόμαλης. ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τὸ σχολιάσω· «θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου».
Τέτοιες ἐσφαλμένες ἀλλαγὲς γίνονται καὶ ἀλλοῦ ἀπὸ προχειρότητα καὶ βιασύνη καὶ ἀπὸ κακῶς ἐννοούμενη προσαρμογή. ἄλλοτε αὐτὲς τὶς ἀλλαγὲς τὶς κάνουν ψάλτες ἄλλοτε κληρικοί. δίδω μερικὰ παραδείγματα τέτοιων λαθῶν.
Στὸν τελευταῖο στίχο τοῦ ν΄ψαλμοῦ «Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους», κάποιοι προσθέτουν «καὶ ἐλέησον ἡμᾶς, ὁ θεός» (τὸ σωστὸ εἶναι «καὶ ἐλέησόν με, ὁ θεός»).
Σὲ κηδεῖες καὶ μνημόσυνα τὸν τελευταῖο στίχο τοῦ ἀμώμου «᾿Επλανήθην ὡς πρόβατον ἀπολωλός, ζήτησον τὸν δοῦλόν σου, ὅτι τὰς ἐντολάς σου οὐκ ἐπελαθόμην» ἔχει καθιερωθῆ σχεδὸν παντοῦ νὰ τὸ μεταβάλουν «ζήτησον τὴν δούλην σου» ἢ «ζήτησον τοὺς δούλους σου». τὸ σωστὸ εἶναι νὰ μείνῃ ἀμετάβλητο «ζήτησον τὸν δοῦλόν σου» σὲ κάθε περίπτωσι. «γιατί;» ἴσως νὰ ἐρωτήσῃς. διότι ἂν πῇς «ζήτησον τοὺς δούλους σου» μετὰ τί λές; «ὅτι τὰς ἐντολάς σου οὐκ ἐπελαθόμην», ὄχι «οὐκ ἐπελαθόμεθα». καὶ ἂν πῇς «ζήτησον τὴν δούλην σου», πρόσεξε τί εἶπες τρεῖς μόλις στίχους πιὸ πρίν «Νεώτερος ἐγώ είμι καὶ ἐξουδενωμένος», ὄχι «νεωτέρα καὶ ἐξουδενωμένη». καὶ ἕνα σωρὸ τέτοια παραδείγματα, ποὺ σὲ ἀφήνω νὰ τὰ βρῇς μόνος σου. καταλαβαίνεις βεβαίως ὅτι ὁ ψαλμὸς αὐτὸς δὲν μπῆκε ἐκεῖ γιὰ νὰ ἀναφέρεται μόνον στὸν νεκρὸ ἢ τοὺς νεκροὺς τῆς ἀκολουθίας, ἀλλὰ μεταφορικῶς εἶναι γιὰ τὴν ψυχὴ τοῦ καθενός μας.
Στὴν ἀκολουθία τοῦ ἀποδείπνου (κυρίως στοὺς χαιρετισμοὺς ἀκούγεται αὐτὸ ποὺ θὰ πῶ) μερικοὶ ἀπρόσεκτοι ἢ καὶ τελείως ἀστοιχείωτοι μετὰ τὶς εὐχὲς «Ἄσπιλε, ἀμόλυντε», «(Καὶ) δὸς ἡμῖν», «῾Υπερένδοξε, ἀειπάρθενε», «῾Η ἐλπίς μου ὁ πατήρ», στὸ τέλος τῆς τελευταίας εὐχῆς «Τὴν πᾶσαν ἐλπίδα μου εἰς σὲ ἀνατίθημι, μῆτερ τοῦ θεοῦ· φύλαξόν με ὑπὸ τὴν σκέπην σου» λέγουν «φύλαξον ἡμᾶς ὑπὸ τὴν σκέπην σου» καὶ δὲν καταλαβαίνουν ὅτι, ἀφοῦ εἶπες «ἐλπίδα μου» (ὄχι «ἐλπίδα ἡμῶν» οὔτε «Τὰς ἁπάσας ἐλπίδας ἡμῶν») καὶ «ἀνατίθημι» (ὄχι «ἀνατίθεμεν»), δὲν μπορεῖς νὰ πῇς «φύλαξον ἡμᾶς».
᾿Επιτρέπεται μόνον ἡ ἀλλαγὴ ἀπὸ τὸν ἑνικὸ στὸν πληθυντικὸ στὸ κοινωνικὸ αὐτὸ («...ἔσονται δίκαιοι») καὶ στὸ τῶν ἀποστόλων, τὸ ὁποῖο χρησιμοποιεῖται ἀποκλειστικῶς σὲ ἄνδρες, διότι ὁ ἀπόστολος στὴν Καινὴ Διαθήκη εἶναι ὁ τρίτος βαθμὸς τῆς ἱερωσύνης. ἡ χρῆσις τοῦ «Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν» σὲ γυναῖκες «ἰσαποστόλους» (ὅρος μᾶλλον ὑπερβολικὸς καὶ ἀτυχής) εἶναι ἐσφαλμένη. τὸ «...ἔσονται δίκαιοι» ὑπάρχει σημειωμένο σὲ παλαιὰ χειρόγραφα καὶ σὲ τυπικά. τὰ ἄλλα παραδείγματα ποὺ ἀναφέρεις στὴν κάπως βιαστικὴ ἀνταπάντησί σου δὲν εἶναι κοινωνικὰ οὔτε ἁγιογραφικὰ κείμενα, ἀλλὰ εἰδικοὶ ὕμνοι ποὺ ἐξαρχῆς συνετέθησαν, γιὰ νὰ χρησιμοποιοῦνται ἐξατομικευμένοι σὲ εἰδικὲς περιπτώσεις. στὴν λατρεία τῆς ἐκκλησίας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι προσδιωρισμένα ποιά σημεῖα ἐπιδέχονται μεταβολὴ καὶ μέχρι ποίου βαθμοῦ.
Καὶ ἄλλα πολλὰ θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. χρόνια πολλά! γιὰ τὴν ἑορτὴ μεθαύριο.
 
Last edited:


᾿Αγαπητὲ φίλε καὶ παλαιὲ συμφοιτητὰ καὶ συνοικότροφε Νικόλαε, χαῖρε! βλέπω ὅτι ὡς ὑπερπολύτεκνος θεολόγος περιμένεις πρῶτα νὰ κοιμηθοῦν τὰ παιδιά, καὶ μετὰ –περασμένα μεσάνυκτα πιά– συνεχίζεις νὰ ἀγρυπνῇς καὶ νὰ ἐνδιαφέρεσαι γιὰ θεολογικὲς καὶ ὑμνολογικὲς καὶ τυπικολογικὲς συζητήσεις (διότι θεολογία ὑμνολογία καὶ τυπικὸν ἀλληλοπεριχωροῦνται, ὅπως ἐπανειλημμένως ἔχω δείξει) μὲ ἀνύστακτο ἐνδιαφέρον καὶ αἴσθημα εὐθύνης, ποὺ μακάρι νὰ εἴχαμε κι ἐμεῖς λίγο σὰν τὸ δικό σου.
Νὰ βρῇς τὸ 15ο τεῦχος τῆς «Συμβολῆς» καὶ νὰ τὸ κάμῃς μάθημα στὰ παιδιά σου καὶ στὰ παιδιὰ στὸ σχολεῖο ποὺ διδάσκεις, διότι στὴν σελίδα 73 καὶ ἑξῆς δημοσιεύω ἐκείνη τὴν ὑπέροχη θεολογικὴ καὶ ἀπολογητικὴ ἐπιστολὴ ποὺ εἴχαμε συντάξει ὅλοι μαζὶ οἱ 26 οἰκότροφοι τότε καὶ τὴν εἴχαμε στείλει στὰ «Νέα», ὅπου μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑπογράφεις καὶ σύ, γιὰ νὰ καμαρώσουν τὰ παιδιὰ τὸν πατέρα τους καὶ οἱ μαθητὲς τὸν δάσκαλό τους.
Μὲ συγκίνησες, ἀδελφέ μου, καὶ δὲν τὸ κρύβω. ἂς ἔλθουμε ὅμως καὶ στὸ ἐρώτημά σου, ὅπου ἤδη ἐκλεκτὰ μέλη τοῦ Ψαλτολογίου ἔχουν καλύψει μὲ ὀρθότατες παρατηρήσεις τὴν ἀπάντησι. εἶναι ἀλήθεια ὅτι βιάστηκες λίγο νὰ ἀνταπαντήσῃς, ἄλλα κάμε λίγη ὑπομονὴ καὶ ἄκουσέ με. ἡ ἀρχικὴ παρατήρησίς σου εἶναι ὡραία καὶ ὄχι ἄστοχος. ὅμως ἡ ἀλλαγὴ τοῦ «δίκαιος» σὲ «δικαία» εἶναι σχολαστικισμὸς ἀδικαιολόγητος. ἂν συνεορτάζωνται δύο ἀγίες, τί θὰ πρέπει νὰ ποῦμε; «εἰς μνημόσυνον αἰώνιον ἔσονται δίκαιαι»; γραμματικῶς εἶναι ἀλλαγὴ ἀχρείαστος, διότι τὸ «δίκαιος» εἶναι καὶ γιὰ τὸ θηλυκὸν γένος, διότι τὸ ἐπίθετον σχηματίζεται καὶ ὁ -ἡ δίκαιος, ὅπως ὁ - ἡ ἕτοιμος, ὁ - ἡ ἀξιομακάριστος, ὁ - ἡ ἐρίτιμος, καὶ τόσα ἄλλα. δὲς καὶ τὸ λεξικὸν τῆς ἀρχαίας τοῦ Σταμάτακου. μάλιστα σ᾿ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις συχνὰ ὁ ἀρχαιότερος τύπος εἶναι «ἡ δίκαιος», ἐνῷ «ἡ δικαία» εἶναι μεταγενέστερος τύπος (πάντοτε γιὰ τὴν ἀρχαία μιλοῦμε). καὶ ἑρμηνευτικῶς δὲν εὐοδοῦται ἡ ἀλλαγή, διότι δίκαιος ἐδῶ ἐννοεῖται πᾶς ἄνθρωπος, ὅπως εἶπε καὶ ὁ πατὴρ Μάξιμος συμφωνοῦντος καὶ τοῦ Νίκου Λ.. τέλος λειτουργικῶς δὲν εἶναι σωστὴ ἡ ἀλλαγή, διότι ὁ κύριος ῥόλος τοῦ κοινωνικοῦ δὲν εἶναι ἡ ἀνύμνησις τοῦ θέματος τῆς ἡμέρας, ἀλλὰ ἄλλος.
Στὰ Δίπτυχα τῶν τελευταίων ἐτῶν τέτοια σημείωσι δὲν ὑπάρχει, ἐκτὸς κι ἂν πρόκειται γιὰ κανένα τυπογραφικὸ ἀβλέπτημα ποὺ διέλαθε τῆς προσοχῆς τοῦ ἐπιμελητοῦ! γιὰ παλαιότερα δὲν ξέρω, ἀλλὰ δὲν θυμοῦμαι κάτι τέτοιο. γιὰ τὸ ῥαδιόφωνο ἤδη τὰ εἶπε ὁ Παναγιώτης Σόμαλης. ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τὸ σχολιάσω· «θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου».
Τέτοιες ἐσφαλμένες ἀλλαγὲς γίνονται καὶ ἀλλοῦ ἀπὸ προχειρότητα καὶ βιασύνη καὶ ἀπὸ κακῶς ἐννοούμενη προσαρμογή. ἄλλοτε αὐτὲς τὶς ἀλλαγὲς τὶς κάνουν ψάλτες ἄλλοτε κληρικοί. δίδω μερικὰ παραδείγματα τέτοιων λαθῶν.
Στὸν τελευταῖο στίχο τοῦ ν΄ψαλμοῦ «Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους», κάποιοι προσθέτουν «καὶ ἐλέησον ἡμᾶς, ὁ θεός» (τὸ σωστὸ εἶναι «καὶ ἐλέησόν με, ὁ θεός»).
Σὲ κηδεῖες καὶ μνημόσυνα τὸν τελευταῖο στίχο τοῦ ἀμώμου «᾿Επλανήθην ὡς πρόβατον ἀπολωλός, ζήτησον τὸν δοῦλόν σου, ὅτι τὰς ἐντολάς σου οὐκ ἐπελαθόμην» ἔχει καθιερωθῆ σχεδὸν παντοῦ νὰ τὸ μεταβάλουν «ζήτησον τὴν δούλην σου» ἢ «ζήτησον τοὺς δούλους σου». τὸ σωστὸ εἶναι νὰ μείνῃ ἀμετάβλητο «ζήτησον τὸν δοῦλόν σου» σὲ κάθε περίπτωσι. «γιατί;» ἴσως νὰ ἐρωτήσῃς. διότι ἂν πῇς «ζήτησον τοὺς δούλους σου» μετὰ τί λές; «ὅτι τὰς ἐντολάς σου οὐκ ἐπελαθόμην», ὄχι «οὐκ ἐπελαθόμεθα». καὶ ἂν πῇς «ζήτησον τὴν δούλην σου», πρόσεξε τί εἶπες τρεῖς μόλις στίχους πιὸ πρίν «Νεώτερος ἐγώ είμι καὶ ἐξουδενωμένος», ὄχι «νεωτέρα καὶ ἐξουδενωμένη». καὶ ἕνα σωρὸ τέτοια παραδείγματα, ποὺ σὲ ἀφήνω νὰ τὰ βρῇς μόνος σου. καταλαβαίνεις βεβαίως ὅτι ὁ ψαλμὸς αὐτὸς δὲν μπῆκε ἐκεῖ γιὰ νὰ ἀναφέρεται μόνον στὸν νεκρὸ ἢ τοὺς νεκροὺς τῆς ἀκολουθίας, ἀλλὰ μεταφορικῶς εἶναι γιὰ τὴν ψυχὴ τοῦ καθενός μας.
Στὴν ἀκολουθία τοῦ ἀποδείπνου (κυρίως στοὺς χαιρετισμοὺς ἀκούγεται αὐτὸ ποὺ θὰ πῶ) μερικοὶ ἀπρόσεκτοι ἢ καὶ τελείως ἀστοιχείωτοι μετὰ τὶς εὐχὲς «Ἄσπιλε, ἀμόλυντε», «(Καὶ) δὸς ἡμῖν», «῾Υπερένδοξε, ἀειπάρθενε», «῾Η ἐλπίς μου ὁ πατήρ», στὸ τέλος τῆς τελευταίας εὐχῆς «Τὴν πᾶσαν ἐλπίδα μου εἰς σὲ ἀνατίθημι, μῆτερ τοῦ θεοῦ· φύλαξόν με ὑπὸ τὴν σκέπην σου» λέγουν «φύλαξον ἡμᾶς ὑπὸ τὴν σκέπην σου» καὶ δὲν καταλαβαίνουν ὅτι, ἀφοῦ εἶπες «ἐλπίδα μου» (ὄχι «ἐλπίδα ἡμῶν» οὔτε «Τὰς ἁπάσας ἐλπίδας ἡμῶν») καὶ «ἀνατίθημι» (ὄχι «ἀνατίθεμεν»), δὲν μπορεῖς νὰ πῇς «φύλαξον ἡμᾶς».
᾿Επιτρέπεται μόνον ἡ ἀλλαγὴ ἀπὸ τὸν ἑνικὸ στὸν πληθυντικὸ στὸ κοινωνικὸ αὐτὸ («...ἔσονται δίκαιοι») καὶ στὸ τῶν ἀποστόλων, τὸ ὁποῖο χρησιμοποιεῖται ἀποκλειστικῶς σὲ ἄνδρες, διότι ὁ ἀπόστολος στὴν Καινὴ Διαθήκη εἶναι ὁ τρίτος βαθμὸς τῆς ἱερωσύνης. ἡ χρῆσις τοῦ «Εἰς πᾶσαν τὴν γῆν» σὲ γυναῖκες «ἰσαποστόλους» (ὅρος μᾶλλον ὑπερβολικὸς καὶ ἀτυχής) εἶναι ἐσφαλμένη. τὸ «...ἔσονται δίκαιοι» ὑπάρχει σημειωμένο σὲ παλαιὰ χειρόγραφα καὶ σὲ τυπικά. τὰ ἄλλα παραδείγματα ποὺ ἀναφέρεις στὴν κάπως βιαστικὴ ἀνταπάντησί σου δὲν εἶναι κοινωνικὰ οὔτε ἁγιογραφικὰ κείμενα, ἀλλὰ εἰδικοὶ ὕμνοι ποὺ ἐξαρχῆς συνετέθησαν, γιὰ νὰ χρησιμοποιοῦνται ἐξατομικευμένοι σὲ εἰδικὲς περιπτώσεις. στὴν λατρεία τῆς ἐκκλησίας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι προσδιωρισμένα ποιά σημεῖα ἐπιδέχονται μεταβολὴ καὶ μέχρι ποίου βαθμοῦ.
Καὶ ἄλλα πολλὰ θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. χρόνια πολλά! γιὰ τὴν ἑορτὴ μεθαύριο.

Υποκλίνομαι και διορθώνομαι (κατά το «γηράσκω ἀεὶ διορθούμενος»)
Νικόλαος Παπαδημητρίου
Καλό 15Αύγουστο!!!
 
Στην παράδοση των Σλαβοφώνων Ορθοδόξων (Ρώσων, Σέρβων κλπ) το κοινωνικό σε μνήμες α) αγίων γυναικών (μίας ή πολλών) και β) πολλών αγίων (πχ 40 Μαρτύρων, Αγ. Αναργύρων) είναι το "Αγαλλιάσθε δίκαιοι" (Κοινωνικό Αγίων Πάντων).

Νομίζω ότι αυτό είναι μια εναλλακτική λύση (αν και προσωπικώς ποτέ δεν άλλαξα το κοινωνικό αναλόγως του φύλου των αγίων), δεδομένης και της χρήσης αυτού του κοινωνικού επί σειρά ετών από ομόδοξες εκκλησίες.

Όσο για το τι ακούγεται από το Ρ/Φ σταθμό σε πανηγύρεις, ας μην το σχολιάσω! :mad: Αφήνω το αμίμητο "εις μνημόσυνον αιώνιον έσται δίκαιοι", ενδεικτικόν του ότι ο ψάλλων δεν γνωρίζει γραμματική και συντακτικό!

Ομοίως, στο Ωρολόγιο Κρυπτοφέρρης, 1772 σ. 36 [pdf σ. 72] (συνημμένο).
 

Attachments

  • koinwnikon.jpg
    koinwnikon.jpg
    20.9 KB · Views: 18
Back
Top