Shota
Παλαιό Μέλος
Γράφει ο Μανόλης Χατζηγιακουμής
Η μελοποίηση του Χρυσάφη του νέου (ακμή περ. 1650-1685) είναι μια σπουδαία και μεγάλη καινοτομία. Στο σωζόμενο αυτόγραφό του (Άγ. Όρος, Μονή Ξενοφώντος, αρ. χφ 128, έτος 1671) σημειώνει ο ίδιος ότι το Αναστασιματάριο έχει μελοποιηθεί «εν καινώ τινι καλλωπισμώ και μελιρρυτοφθόγγοις νεοφανέσι θέσεσι, καθάπερ τανύν ασματολογείται τοις μελωδούσιν εν Κωνσταντινουπόλει […] και κατά την ην παρέλαβον εισήγησιν παρά του εμού διδασκάλου κυρ Γεωργίου Ραιδεστηνού». Επομένως, η νέα αυτή μελοποίηση του Αναστασιματαρίου συνίσταται στον «καλλωπισμό» του παλαιότερου με νέες «θέσεις», που είχαν ήδη αρχίσει να επικρατούν στην προφορική παράδοση της Κωνσταντινούπολης. Διαδόθηκε πολύ γρήγορα και ήδη από το τέλος του 17ου αι. καθιερώθηκε οριστικά, μάλιστα με την ίδια μορφή που παραδίδεται στο αυτόγραφο (με την Προθεωρία στην αρχή και με προσθήκη στο τέλος διαφόρων μελών της Παπαδικής). Κυριάρχησε στη λειτουργική πράξη, με πολυάριθμα σωζόμενα χειρόγραφα (χρονολογημένα και μη), ως τις αρχές του 19ου αι. ... Ωστόσο, η σπουδαιότερη μελοποίηση του Αναστασιματαρίου, για την ιστορία της νεώτερης Εκκλησιαστικής μουσικής, είναι του Πέτρου Πελοποννησίου (ακμή περ. 1750-†1777). ... Το Αναστασιματάριο του Πέτρου Πελοποννησίου εκτόπισε γρήγορα το αντίστοιχο του Χρυσάφη του νέου, μεταφράστηκε αμέσως στη νέα μέθοδο και υπήρξε το πρώτο έντυπο μουσικό βιβλίο που δημοσιεύθηκε (Βουκουρέστι 1820, εκδότης Πέτρος Εφέσιος).
Κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί πώς μια σύνθεση που φαίνεται εξαιρετικά αργή για τακτική χρήση στην ενοριακή πράξη προήλθε από την Κωνσταντινούπολη (όχι από τα μοναστήρια) και πώς έγινε κυρίαρχη, όπως μαρτυρούν πολυάριθμα χειρόγραφα της. Ερμηνεύτηκε διαφορετικά από ό,τι υποδηλώνουν οι μεταγραφές των Τριών Δασκάλων; Ή μήπως θα έπρεπε να υποθέσουμε την ύπαρξη μιας προφορικής παράδοσης σύντομων μελών ως ένα είδος κρυφής γνώσης που ποτέ δεν καταγράφηκε στο χαρτί (μέχρι του Πέτρου); Ή μήπως είναι καλύτερο να μην κάνεις καθόλου ερωτήσεις; Τόσες επιλογές...
Η μελοποίηση του Χρυσάφη του νέου (ακμή περ. 1650-1685) είναι μια σπουδαία και μεγάλη καινοτομία. Στο σωζόμενο αυτόγραφό του (Άγ. Όρος, Μονή Ξενοφώντος, αρ. χφ 128, έτος 1671) σημειώνει ο ίδιος ότι το Αναστασιματάριο έχει μελοποιηθεί «εν καινώ τινι καλλωπισμώ και μελιρρυτοφθόγγοις νεοφανέσι θέσεσι, καθάπερ τανύν ασματολογείται τοις μελωδούσιν εν Κωνσταντινουπόλει […] και κατά την ην παρέλαβον εισήγησιν παρά του εμού διδασκάλου κυρ Γεωργίου Ραιδεστηνού». Επομένως, η νέα αυτή μελοποίηση του Αναστασιματαρίου συνίσταται στον «καλλωπισμό» του παλαιότερου με νέες «θέσεις», που είχαν ήδη αρχίσει να επικρατούν στην προφορική παράδοση της Κωνσταντινούπολης. Διαδόθηκε πολύ γρήγορα και ήδη από το τέλος του 17ου αι. καθιερώθηκε οριστικά, μάλιστα με την ίδια μορφή που παραδίδεται στο αυτόγραφο (με την Προθεωρία στην αρχή και με προσθήκη στο τέλος διαφόρων μελών της Παπαδικής). Κυριάρχησε στη λειτουργική πράξη, με πολυάριθμα σωζόμενα χειρόγραφα (χρονολογημένα και μη), ως τις αρχές του 19ου αι. ... Ωστόσο, η σπουδαιότερη μελοποίηση του Αναστασιματαρίου, για την ιστορία της νεώτερης Εκκλησιαστικής μουσικής, είναι του Πέτρου Πελοποννησίου (ακμή περ. 1750-†1777). ... Το Αναστασιματάριο του Πέτρου Πελοποννησίου εκτόπισε γρήγορα το αντίστοιχο του Χρυσάφη του νέου, μεταφράστηκε αμέσως στη νέα μέθοδο και υπήρξε το πρώτο έντυπο μουσικό βιβλίο που δημοσιεύθηκε (Βουκουρέστι 1820, εκδότης Πέτρος Εφέσιος).
Κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί πώς μια σύνθεση που φαίνεται εξαιρετικά αργή για τακτική χρήση στην ενοριακή πράξη προήλθε από την Κωνσταντινούπολη (όχι από τα μοναστήρια) και πώς έγινε κυρίαρχη, όπως μαρτυρούν πολυάριθμα χειρόγραφα της. Ερμηνεύτηκε διαφορετικά από ό,τι υποδηλώνουν οι μεταγραφές των Τριών Δασκάλων; Ή μήπως θα έπρεπε να υποθέσουμε την ύπαρξη μιας προφορικής παράδοσης σύντομων μελών ως ένα είδος κρυφής γνώσης που ποτέ δεν καταγράφηκε στο χαρτί (μέχρι του Πέτρου); Ή μήπως είναι καλύτερο να μην κάνεις καθόλου ερωτήσεις; Τόσες επιλογές...
