Γιώργος Μ.
Γιώργος Μπάτζιος
Στους Αἴνους της Κυριακῆς τῆς Ὀρθοδοξίας συναντούμε τον στίχο:
Η λέξη αυτή απαντά μόνο σε συνδυασμό με ασπασμό, προσκύνηση εικόνων. Είναι όρος του Θεοδώρου Στουδίτη (†826) που σημαίνει «κατὰ σχέσιν» —δηλαδή αναφορικά προς κάτι άλλο— και όχι κατ’ οὐσίαν / κατὰ φύσιν, και απαντά 7 φορές σε επιστολές του, δηλώνοντας ότι η τιμή που αποδίδεται στην εικόνα είναι σχετική με το πρωτότυπο (πρὸς τὸ ἀρχέτυπον). Επομένως, όταν η υμνογραφία λέγει «σχετικῶς ἀσπαζόμεθα», σημαίνει ότι δεν ασπαζόμαστε την εικόνα ως ουσία, αλλά ως σχέση με το πρόσωπο στο οποίο μας ανάγει. Ενδεικτικά:
Το ενδιαφέρον είναι ότι η λέξη δείχνει την αλληλεπίδραση υμνογραφίας και πατερικής γραμματείας σε πραγματικό χρόνο (αφού η υμνογραφία αυτή αναπτύχθηκε χρονικά πολύ κοντά με τα κείμενα του Θεοδώρου Στουδίτου κατά της εικονομαχίας).
«Σαρκός τὸ ἐκτύπωμα, ἀναστηλοῦντές σου Κύριε, σχετικῶς ἀσπαζόμεθα».
Η λέξη αυτή απαντά μόνο σε συνδυασμό με ασπασμό, προσκύνηση εικόνων. Είναι όρος του Θεοδώρου Στουδίτη (†826) που σημαίνει «κατὰ σχέσιν» —δηλαδή αναφορικά προς κάτι άλλο— και όχι κατ’ οὐσίαν / κατὰ φύσιν, και απαντά 7 φορές σε επιστολές του, δηλώνοντας ότι η τιμή που αποδίδεται στην εικόνα είναι σχετική με το πρωτότυπο (πρὸς τὸ ἀρχέτυπον). Επομένως, όταν η υμνογραφία λέγει «σχετικῶς ἀσπαζόμεθα», σημαίνει ότι δεν ασπαζόμαστε την εικόνα ως ουσία, αλλά ως σχέση με το πρόσωπο στο οποίο μας ανάγει. Ενδεικτικά:
Και παρακάτω:«ἡ τιμὴ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει. ἔστι γὰρ τῶν ἀμφοτέρων μία ἡ προσκύνησις,
οὐ σχιζομένη οὐδὲ διαιρουμένη, ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τοῦ πρωτοτύπου οὐσιωδῶς,
ἐπὶ δὲ τοῦ παραγώγου σχετικῶς ὑπάρχουσα»
(Ἐπιστολή 357)
«προσκυνητέον τὴν εἰκόνα Χριστοῦ […] σχετικῶς, ἀλλ’ οὐ λατρευτέον·
τοῦτο γὰρ φυσικῶς ἐπ’ αὐτοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ ἡ λατρεία μία τῆς Τριάδος.»
Το ενδιαφέρον είναι ότι η λέξη δείχνει την αλληλεπίδραση υμνογραφίας και πατερικής γραμματείας σε πραγματικό χρόνο (αφού η υμνογραφία αυτή αναπτύχθηκε χρονικά πολύ κοντά με τα κείμενα του Θεοδώρου Στουδίτου κατά της εικονομαχίας).
Last edited: