Βασιλική ἀκολουθία

π. Μάξιμος · #1 21-09-09, 15:21

Παραθέτω ἀπό ἄλλο θέμα (ὅπου ἔχει τεθεῖ), ἀνοίγοντας ὅμως χωριστό θέμα:
(Σημ.: Τά κόκκινα δικά μου)

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο dkalpakidis

...να εκφράσω κάποιους προβληματισμούς μου σχετικά με την ακολουθία "υπέρ βασιλέων" που προηγείται του Εξαψάλμου στην σημερινή λειτουργική πρακτική.

Κατ' ακρίβειαν μετά το "Ευλογητός ο Θεός" λέγονται (1ο τρισάγιον) οι δύο Ψαλμοί υπέρ "βασιλέων" και ακολουθεί το (2ον) Τρισάγιον
και τα τρία τροπάρια τα οποία επισφραγίζουν κατά κάποιο τρόπο τους ψαλμούς.
Η σύντομη αυτή "ακολουθία" τελειώνει με την μνημόνευση του πρώτου
(σήμερα του Αρχιερέως, παλαιότερα των "βασιλέων";),μετά από την εκφώνηση του Ιερέως ο ψάλτης εκφωνεί "Εν ονόματι Κυρίου, ευλόγησον, Πάτερ"
και ο Ιερεύς ποιεί την έναρξη της ακολουθίας του Όρθρου δοξάζοντας της Αγία Τριάδα.

Σήμερα παραλείπονται οι δύο Ψαλμοί. Το (2ον) Τρισάγιον ;έγινε πλέον ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΟΝ (πολλοί λέγουν και το "Βασιλεύ ουράνιε" αφού δεν τελούν νωρίτερα Μεσονυκτικόν)
και μετά, δίχως κάποιο ιδιαίτερο λόγο λέγονται τα τρία τροπάρια και η μνημόνευση του Αρχιερέως.

α) Δεν θα ήταν ορθότερον η ακολουθία του Όρθρου να ξεκινάει με τον Εξάψαλμο;

    1) Ὁ μακαριστός Φουντούλης στό «᾿Ι. Μ. Φουντούλη, Λειτουργική (Σημειώσεις πρός χρῆσιν τῶν φοιτητῶν), Τεῦχος Ε΄. Ἀκολουθίαι τοῦ νυχθημέρου» σελ. 100-103, ἀναφέρεται διεξοδικά στήν ἔναρξη καί τήν Βασιλική ἀκολουθία.
    2) Διαβᾶστε ἐδῶ κάποια ἐπεξηγηματικά (5. Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.)
    3) Στό Τυπικὸν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Μονῆς τοῦ Παντοκράτορος [ἐδῶ], τῆς ἱδρυθείσης ὑπό Ἰωάννου τοῦ Κομνηνοῦ καί τῆς συζύγου του Εἰρήνης (D I, 658) διατάσσεται τό «τό τῆς βασιλείας μου τρισάγιον» καί καταγράφεται ὁ τύπος αὐτῆς τῆς βασιλικῆς ἀκολουθίας, πού ἐλέγετο μόνον στά ὑπό τῶν βασιλέων ἱδρυθέντα ἤ συντηρούμενα μοναστήρια (θεοτοκίον «Ταχύ προκατάλαβε...»).
    4) Ἡ ἀκολουθία αὐτή ἀπουσιάζει ἀπό πολλά παλαιά χφφ., ὁ δέ Συμεών Θεσσαλονίκης γράφει ὅτι παρελείπετο ἡ ἀκολουθία αὐτή κατά τούς ἑορταστικούς ὄρθρους.
    5) Σήμερα παραλείπεται κατά τήν ἑορταστική ἀκολουθία τῆς μοναχικῆς ἀγρυπνίας.
    6) Πότε ἄλλοτε παραλείπεται καί γιατί;
    7) Ἐπί τουρκοκρατίας ἤ παραλείπεται τελείως ἤ δέχεται ἀρκετές ἀλλοιώσεις, ὅπως σήμερα μέ τήν ἀντικατάσταση τοῦ ὀνόματος τοῦ βασιλέως ἀπό αὐτό τοῦ ἐπισκόπου ἤ ἡ τελεία παράλειψη τοῦ «Ἔτι δεόμεθα...» ὅπως στό Ἅγ. Ὄρος, καθώς καί ἡ ἀντικατάσταση τῶν ψαλμῶν ἀπό τόν 101, τά δέ τροπάρια ἀπό τά κατανυκτικά «Ἐλέησον ἡμᾶς...» κ.λπ..
    8) Τά ἔγραψα αὐτά γιά νά ἐπανέλθω, ἀφοῦ γράψετε τίς γνῶμες σας καί τίς γνώσεις σας.
    9) Τά ἔγραψα αὐτά ἐπειδή ρωτήθηκα καί γιά τό γνωστό πρόβλημα μέ τό ἀπολυτίκιο τοῦ Σταυροῦ, πού ὄντως καί σ᾿ αὐτό ὑπάρχει μαρτυρούμενη ἀντικατάσταση σέ Μηναῖα τουρκοκρατίας διά τοῦ «τοῖς εὐσεβέσι».
    10) Στό "Στερεώσαι Κύριος ο Θεός" ἡ ἀντικατάσταση παγιώθηκε πλέον.

MTheodorakis · #2 21-09-09, 21:36

Παραλείπεται καὶ κατὰ τὴν (ἀρχαϊκήν) διακαινήσιμον ἑβδομάδαν.

π. Μάξιμος · #3 22-09-09, 07:26

Παραλείπεται καί στόν ὄρθρο τῆς Καθαρᾶς Δευτέρας. Γιατί;

MTheodorakis · #4 22-09-09, 16:52

Κατ' ἐπίδρασιν τοῦ ΤΑΣ κεφ. λ', διὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ καιροῦ τῆς αὐτοεξετάσεως καὶ μετανοίας. Αἱ ἀρχαΐζουσαι διατάξεις τῆς συντηρητικῆς περιόδου τῆς ἀρχαίας τεσσαρακοστῆς ἀγνοοῦν τὰ μεσώρια τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός («μεσώριον τοῦ ἀποδείπνου», «μεσώριον τῆς νυκτός», «μεσώριον τοῦ μεσονυκτικοῦ», «τρισάγιον τῶν σφαλμάτων», «ἔσχατον μεσώριον τῆς θ'» (τυπικὸν Μ. Εὐεργέτιδος ια'-ιβ' αἰ. ἔκδ. Dmitrievskij τ. 1 σ. 604), κ. ἄ.).

dkalpakidis · #5 22-09-09, 19:08

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο π. Μάξιμος

Ἡ ἀκολουθία αὐτή ἀπουσιάζει ἀπό πολλά παλαιά χφφ., ὁ δέ Συμεών Θεσσαλονίκης γράφει ὅτι παρελείπετο ἡ ἀκολουθία αὐτή κατά τούς ἑορταστικούς ὄρθρους.

Η απουσία της βασιλικής ακολουθίας είναι ενδιαφέρουσα.
Ξέρουμε πώς ακριβώς ήταν η έναρξη του Όρθρου σύμφωνα με αυτά τα χειρόγραφα;

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο π. Μάξιμος

Σήμερα παραλείπεται κατά τήν ἑορταστική ἀκολουθία τῆς μοναχικῆς ἀγρυπνίας.

Το οποίο κάτι ίσως σημαίνει...

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο π. Μάξιμος

Τά ἔγραψα αὐτά γιά νά ἐπανέλθω, ἀφοῦ γράψετε τίς γνῶμες σας καί τίς γνώσεις σας.

Γνώμη θα γράψω και ίσως χωρίς να έχω και τις απαραίτητες γνώσεις:
Νομίζω ότι κι αυτό το θέμα θα μπορούσε να μπεί στο γενικό θέμα:
“πως να γίνονται συντομεύσεις των Ακολουθιών”.
Από την μία παραλείπουμε το μεγαλύτερο του βιβλικού μέρους του Όρθρου [ωδές], κανόνες, κ.α. χρήσιμα και σημαντικά και από την άλλη επιμένουμε να προσευχόμαστε υπέρ βασιλέων, έστω κι αν έχουν αλλάξει οι αιτήσεις υπέρ του αρχιεπισκόπου [μητροπολίτου].
Προσωπικά θεωρώ πλέον εντελώς περιττή την εν λόγω ακολουθία ιδίως για την έναρξη του Όρθρου.
Μια λύση προτείνει ο π. Κωνσταντίνος Παπαγιάννης στο Σύστημα Τυπικού.

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο π. Μάξιμος

Τά ἔγραψα αὐτά ἐπειδή ρωτήθηκα καί γιά τό γνωστό πρόβλημα μέ τό ἀπολυτίκιο τοῦ Σταυροῦ, πού ὄντως καί σ᾿ αὐτό ὑπάρχει μαρτυρούμενη ἀντικατάσταση σέ Μηναῖα τουρκοκρατίας διά τοῦ «τοῖς εὐσεβέσι».

Γνωστό θέμα.
Δόθηκε μια κάποια λύση από την Ιερά Σύνοδο.
Συμφωνούμε- διαφωνούμε την εφαρμόζουμε.
Ανοίξουμε πληγές...
Δείτε κι εδώ:
http://www.parembasis.gr/1998/98_09_11.htm
http://www.parembasis.gr/1998/98_09_13.htm
http://www.aegean.gr/agios-therapont.../20060920.html
Εγώ θα προτιμούσα την λύση, τουλάχιστον για τους Μικρούς Αγιασμούς,
που έδωσε κάποτε ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος:
Να ψάλλεται το “Εν Ιορδάνη...”.

π. Μάξιμος · #6 22-09-09, 19:39

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο π. Μάξιμος

Παραλείπεται καί στόν ὄρθρο τῆς Καθαρᾶς Δευτέρας. Γιατί;

    Ὁ μακαριστός οἰκονόμος Γεώργιος Ρήγας στό ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΥΠΙΚΟΥ (σελ. 45) γράφει ὅτι ἡ βασιλική ἀκολουθία ἐτελεῖτο, καθόσον κατά τήν ὥραν ἐκείνην εἰς τούς καλούς τῆς Βυζαντινῆς ἐποχῆς χρόνους εἰσήρχοντο εἰς τόν Ναόν οἱ βασιλεῖς, ἵνα παρακολουθήσωσι τήν ἀκολουθίαν ὁλοκλήρου τοῦ Ὄρθρου καί συμμετάσχωσιν αὐτῆς.
    Ἕτερος ἐγκρατής περί τά τυπικά καί τήν ἐθιμοτυπίαν κληρικός, μοῦ εἶπε ὅτι τήν Καθαράν Δευτέραν ὁ Βασιλεύς μετέβαινε στήν Χρυσούπολη (Σκούταρι) καί δέν παρίστατο στήν ἀκολουθίαν, γι᾿ αὐτό παραλείπεται. Δέν ἐνθυμεῖται πηγήν.

    Σημειωτέον ὅτι τήν Καθαράν Δευτέραν παραλείπεται καί ἡ ἀκολουθία τοῦ Μεσονυκτικοῦ· «Σημαίνει βραδύτερον, διά τήν τῆς ἑσπέρας παράκλησιν» (πρβλ. ΤΑΣ κεφ. λ΄, Τριῴδιον καί Μ. Τεσσαρακοστή Ρηγοπούλου), ὅπως συμβαίνει καί στήν τάξη τῆς ἀγρυπνίας.

π. Μάξιμος · #7 22-09-09, 20:59

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο MTheodorakis

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο π. Μάξιμος

Παραλείπεται καί στόν ὄρθρο τῆς Καθαρᾶς Δευτέρας. Γιατί;

Κατ' ἐπίδρασιν τοῦ ΤΑΣ κεφ. λ', διὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ καιροῦ τῆς αὐτοεξετάσεως καὶ μετανοίας.

Δέν καταλαβαίνω τήν ἐπίδραση ἀπό τό κεφ. λ΄ τοῦ ΤΑΣ.

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο MTheodorakis

Αἱ ἀρχαΐζουσαι διατάξεις τῆς συντηρητικῆς περιόδου τῆς ἀρχαίας τεσσαρακοστῆς ἀγνοοῦν τὰ μεσώρια τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός («μεσώριον τοῦ ἀποδείπνου», «μεσώριον τῆς νυκτός», «μεσώριον τοῦ μεσονυκτικοῦ», «τρισάγιον τῶν σφαλμάτων», «ἔσχατον μεσώριον τῆς θ'» (τυπικὸν Μ. Εὐεργέτιδος ια'-ιβ' αἰ. ἔκδ. Dmitrievskij τ. 1 σ. 604), κ. ἄ.).

Περί τῶν μεσωρίων θά πρέπει νά ἀνοιχθεῖ ἄλλο θέμα καί ἀπορῶ πῶς ὁ Κουμπαρούλης δέν τό ἔχει κάνει ἀκόμη. Ἐνδιαφέρον θέμα τά Μεσώρια τῶν Ὡρῶν καί τοῦ Μεσονυκτικοῦ. Ἀλλά τί σχέση ἔχει μέ τήν Βασιλική ἀκολουθία; Ἡ δέ συντηρητική περίοδος τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς τήν προβλέπει ὅλες τίς ἄλλες μέρες καθώς καί τό Μεσονυκτικόν.

Συγγνώμη ἄν δέν κατάλαβα κάτι.

π. Μάξιμος · #8 22-09-09, 21:23

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο dkalpakidis

Η απουσία της βασιλικής ακολουθίας είναι ενδιαφέρουσα.
Ξέρουμε πώς ακριβώς ήταν η έναρξη του Όρθρου σύμφωνα με αυτά τα χειρόγραφα;

Ἔγραψα ὅτι γράφει ὁ Φουντούλης ἐκεῖ πού παραπέμπω. Φαντάζομαι ὅπως τήν Καθαρά Δευτέρα. Ἤ εὐθύς ἀπό τοῦ Δόξα τῇ ἁγίᾳ... ὅπως φαίνεται στό Ὡρολόγιον τῶν Ἀκοιμήτων, Λειμῶνος 295 τοῦ ΙΒ΄ αἰῶνος.

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο dkalpakidis

Το οποίο κάτι ίσως σημαίνει...

Ἡ τάξις τῆς ἀγρυπνίας διασώζει μᾶλλον τήν τάξιν τῆς ἀρχαίας Παννυχίδος, ὅπου δέν ἔχουμε καί Μεσονυκτικόν (πρβλ. ἐδῶ).

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο dkalpakidis

Γνώμη θα γράψω και ίσως χωρίς να έχω και τις απαραίτητες γνώσεις:
Νομίζω ότι κι αυτό το θέμα θα μπορούσε να μπεί στο γενικό θέμα:
“πως να γίνονται συντομεύσεις των Ακολουθιών”.
Από την μία παραλείπουμε το μεγαλύτερο του βιβλικού μέρους του Όρθρου [ωδές], κανόνες, κ.α. χρήσιμα και σημαντικά και από την άλλη επιμένουμε να προσευχόμαστε υπέρ βασιλέων, έστω κι αν έχουν αλλάξει οι αιτήσεις υπέρ του αρχιεπισκόπου [μητροπολίτου].
Προσωπικά θεωρώ πλέον εντελώς περιττή την εν λόγω ακολουθία ιδίως για την έναρξη του Όρθρου.
Μια λύση προτείνει ο π. Κωνσταντίνος Παπαγιάννης στο Σύστημα Τυπικού.

Τήν ἔχω μνημονεύσει ἐδῶ.

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο dkalpakidis

Γνωστό θέμα.
Δόθηκε μια κάποια λύση από την Ιερά Σύνοδο.
Συμφωνούμε- διαφωνούμε την εφαρμόζουμε.
Ανοίξουμε πληγές...
Δείτε κι εδώ:
http://www.parembasis.gr/1998/98_09_11.htm
http://www.parembasis.gr/1998/98_09_13.htm
http://www.aegean.gr/agios-therapont.../20060920.html
Εγώ θα προτιμούσα την λύση, τουλάχιστον για τους Μικρούς Αγιασμούς,
που έδωσε κάποτε ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος:
Να ψάλλεται το “Εν Ιορδάνη...”.

    Δέν θυμᾶμαι κάτι τέτοιο ἀπό τόν μακαριστό Χριστόδουλο. Μήπως ἀπό τόν Φουντούλη ἐννοεῖς; Ὑπάρχει σχετική ἀπάντηση ὅπου νομίζω τό ἀναφέρει.
    Ἡ λύση πού δόθηκε ἐπί Χριστουδούλου καί ἐφαρμόζουμε εἶναι ἡ πλέον ὀρθή. Τό ἐντός καί ἐκτός ἐννοῶ.

    Πάντως ἡ σημερινή βασιλική ἀκολουθία στήν ἐνοριακή πράξη δέν θυμίζει σέ τίποτε τήν παλαιά. Τά γράψαμε γιά μαθησιακούς λόγους, γιά νά γνωρίζουμε τήν προέλευση. Μόνον στίς περιπτώσεις πού λέμε καί τούς βασιλικούς ψαλμούς ἴσως τό καταλαβαίνουμε. Ἀλλά ποιός τό καταλαβαίνει; Θυμᾶσαι τά περί «Περί τοῦ οὐρανίου ὑπνοῦντος (ἤ νεκροῦ) βασιλέως»; Ὅλα πῆραν ἄλλη ἐξήγηση.
    Στίς ἀκολουθίες ἡ μνημόνευση βασιλέων καί ἀρχῶν πάντως ἔχει καί ἄλλη ἐξήγηση. Δές ἐδῶ. Ὅθεν τηρητέα.

MTheodorakis · #9 22-09-09, 22:32

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο dkalpakidis

Ξέρουμε πώς ακριβώς ήταν η έναρξη του Όρθρου σύμφωνα με αυτά τα χειρόγραφα;

Βλ. ΤΑΣ κεφ. ε'.

π. Μάξιμος · #10 22-09-09, 22:41

Παράθεση:

Αρχικό μήνυμα απο MTheodorakis

Βλ. ΤΑΣ κεφ. ε'.

Γιά ποιά ἤ τί διάταξη πρόκειται; Ἀρχαϊκότερη;
Τό Δόξα τῇ ἁγίᾳ... δέν ὑπάρχει;
Τί εἶναι τελικά αὐτό τό Δόξα τῇ ἁγίᾳ... ;

Εργαλεία Θεμάτων
Εμφάνιση έκδοσης για εκτύπωση Αποστολή αυτής της σελίδας μέσω email
Τρόποι εμφάνισης
Αλλαγή σε γραμμικό τρόπο Αλλαγή σε υβριδικό τρόπο Αλλαγή σε νηματικό τρόπο

18 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε π. Μάξιμος!" για αυτή τη δημοσίευση:
Βασίλης Κιαμηλίδης (21-09-09), ΓΙΑΝΝΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (22-09-09), Γιώργος Μ. (22-09-09), christos_v (27-05-10), Dimitri (21-09-09), dimskrekas (21-09-09), dkalpakidis (21-09-09), domesticus (22-09-09), Κων/νος Βαγενάς (21-09-09), Hristakis (21-09-09), μάρκελλος (22-09-09), MTheodorakis (21-09-09), Panagiotis (21-09-09), panosdohi (22-09-09), Roumelis Ioannis (21-09-09), tum15189 (21-09-09), vagelis (21-09-09), Παντελίδης Ανδρέας (22-09-09)

6 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε MTheodorakis!" για αυτή τη δημοσίευση:
ΓΙΑΝΝΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (22-09-09), domesticus (22-09-09), μάρκελλος (22-09-09), Panagiotis (22-09-09), Roumelis Ioannis (21-09-09), π. Μάξιμος (22-09-09)

3 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε π. Μάξιμος!" για αυτή τη δημοσίευση:
ΓΙΑΝΝΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (22-09-09), christos_v (27-05-10), Roumelis Ioannis (22-09-09)

3 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε MTheodorakis!" για αυτή τη δημοσίευση:
ΓΙΑΝΝΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (22-09-09), christos_v (27-05-10), μάρκελλος (22-09-09)

4 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε dkalpakidis!" για αυτή τη δημοσίευση:
ΓΙΑΝΝΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (22-09-09), Κων/νος Βαγενάς (23-09-09), Panagiotis (23-09-09), pransot (24-09-09)

5 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε π. Μάξιμος!" για αυτή τη δημοσίευση:
ΓΙΑΝΝΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ (22-09-09), dkalpakidis (23-09-09), domesticus (22-09-09), Panagiotis (23-09-09), panosdohi (22-09-09)

2 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε π. Μάξιμος!" για αυτή τη δημοσίευση:
dkalpakidis (23-09-09), Panagiotis (23-09-09)

4 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε π. Μάξιμος!" για αυτή τη δημοσίευση:
christos_v (27-05-10), dimskrekas (22-09-09), dkalpakidis (23-09-09), Panagiotis (23-09-09)

2 μέλη είπαν "Ευχαριστούμε MTheodorakis!" για αυτή τη δημοσίευση:
dkalpakidis (23-09-09), π. Μάξιμος (22-09-09)

Το πιό κάτω μέλος είπε "Ευχαριστώ π. Μάξιμος!" για αυτή τη δημοσίευση:
dkalpakidis (23-09-09)